जयशंकर यांनी म्युनिक परिषदेत भारताला ‘उत्थान देणारी लोकशाही’ म्हटले

परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर यांनी भारताच्या लोकशाही व्यवस्थेबद्दल आशावाद व्यक्त केला आणि ती यशस्वीरित्या पार पडली आहे यावर भर दिला. म्युनिक सुरक्षा परिषदेत बोलताना त्यांनी दिल्लीतील अलिकडच्या निवडणुका आणि २०२४ च्या संसदीय निवडणुकांचा संदर्भ देत भारताच्या निवडणूक प्रक्रियेवर प्रकाश टाकला.

नॉर्वेचे पंतप्रधान जोनास गाहर स्टोरे, अमेरिकेचे सिनेटर एलिसा स्लॉटकिन आणि वॉर्साचे महापौर राफाल ट्राझास्कोव्स्की यांच्यासमवेत “लाइव्ह टू व्होट अनदर डे: फोर्टिफायिंग डेमोक्रॅटिक रेझिलियन्स” या विषयावरील पॅनेल चर्चेत भाग घेताना, जयशंकर यांनी जागतिक स्तरावर लोकशाहीचा ऱ्हास होत आहे या कल्पनेशी असहमती दर्शविली.

पाश्चात्य लोकशाहीबद्दलच्या चिंतेला संबोधित करताना जयशंकर म्हणाले, “मी निराशावादी पॅनेल असल्यासारखे दिसते, जर जागा नसेल तर त्यात आशावादी असल्याचे दिसते. उत्तर देण्यापूर्वी, मी माझी तर्जनी वर करतो – माझ्या नखावरील हे चिन्ह मी नुकतेच मतदान केले आहे हे दर्शवते. आम्ही अलीकडेच माझ्या राज्यात एक निवडणूक घेतली. गेल्या वर्षी, आमच्याकडे एक राष्ट्रीय निवडणूक होती जिथे ९०० दशलक्ष पात्र मतदारांपैकी जवळजवळ ७०० दशलक्ष मतदारांनी भाग घेतला.  आम्ही एकाच दिवसात मते मोजतो आणि निकाल जाहीर झाल्यानंतर त्यावर वाद होत नाहीत.”

जयशंकर यांनी असे निदर्शनास आणून दिले की गेल्या काही दशकांमध्ये भारतातील मतदानाचे प्रमाण २० टक्क्यांनी वाढले आहे. “जगभरात लोकशाही संकटात आहे ही कल्पना मी नाकारतो. भारतात, आपण चांगले मतदान करत आहोत, चांगले जगत आहोत आणि आपल्या लोकशाहीच्या भविष्याबद्दल आशावादी आहोत, ज्याने खरोखरच यश मिळवले आहे.”

त्यांनी भारताच्या लोकशाहीप्रती असलेल्या वचनबद्धतेवर भर दिला, त्याच्या मोठ्या प्रमाणात कल्याणकारी कार्यक्रमांवर प्रकाश टाकला. “सेनेटर, तुम्ही नमूद केले की लोकशाही टेबलावर अन्न ठेवत नाही. जगाच्या माझ्या भागात, ते तसे करते. कारण आपण एक लोकशाही समाज आहोत, आम्ही ८० कोटी लोकांना पोषण आधार देतो, त्यांचे आरोग्य आणि कल्याण सुनिश्चित करतो,” असे त्यांनी सांगितले. त्यांनी सूक्ष्म दृष्टिकोनाचा आग्रह धरला, हे मान्य केले की काही प्रदेशांमध्ये लोकशाही प्रभावीपणे कार्य करत असताना, इतरांमध्ये ती आव्हानांना तोंड देते.

जागतिक आव्हानांवर, जयशंकर यांनी नमूद केले, “काही समस्या आहेत, परंतु त्या सर्वच सार्वत्रिक नाहीत. गेल्या २५ ते ३० वर्षांत अनुसरण केलेल्या जागतिकीकरण मॉडेलमधून बरेच काही उद्भवले आहे.  काही समस्या निर्माण झाल्या आहेत, पण याचा अर्थ असा नाही की लोकशाही सर्वत्र अपयशी ठरत आहे.”

X वरील एका पोस्टमध्ये त्यांनी लिहिले, “‘लाइव्ह टू व्होट अनदर डे: फोर्टिफायिंग डेमोक्रॅटिक रेझिलियन्स’ या विषयावरील पॅनेलसह MSC2025 ची सुरुवात केली. पंतप्रधान जोनास गाहर स्टोर, एलिसा स्लॉटकिन आणि राफाल ट्राझास्कोव्स्की यांच्यात सामील झाले. भारताला एक लोकशाही म्हणून अधोरेखित केले जे वितरित करते. प्रचलित राजकीय निराशावादाशी मी वेगळे आहे. परकीय हस्तक्षेपाबद्दल माझे मत व्यक्त केले.”

ग्लोबल साउथमधील लोकशाहीवर चर्चा करताना, जयशंकर यांनी असे प्रतिपादन केले की भारताचा लोकशाही अनुभव पाश्चात्य मॉडेल्सपेक्षा अनेक विकसनशील राष्ट्रांसाठी अधिक संबंधित आहे. “स्वातंत्र्यानंतर, भारताने लोकशाहीची निवड केली कारण आपल्याकडे मूलभूतपणे सल्लागार आणि बहुलवादी समाज होता. एक काळ असा होता जेव्हा लोकशाहीला पाश्चात्य वैशिष्ट्य म्हणून पाहिले जात असे. तथापि, ग्लोबल साउथमधील अनेक देशांना पाश्चात्य उदाहरणांपेक्षा त्यांच्या समाजांना भारताचा अनुभव अधिक लागू पडेल असे वाटू शकते.”

त्यांनी असेही जोर दिला की आर्थिक आणि सामाजिक आव्हाने असूनही, भारत लोकशाहीसाठी वचनबद्ध राहिला आहे, ज्यामुळे तो त्याच्या प्रदेशात अद्वितीय बनला आहे.  “जर पश्चिमेला जागतिक स्तरावर लोकशाही प्रबळ व्हायची असेल, तर त्यांनी स्वतःच्या क्षेत्राबाहेरील यशस्वी लोकशाही मॉडेल्सना देखील स्वीकारले पाहिजे आणि स्वीकारले पाहिजे,” असे त्यांनी निष्कर्ष काढले.

६१ वी म्युनिक सुरक्षा परिषद (MSC) १४ ते १६ फेब्रुवारी दरम्यान जर्मनीतील म्युनिक येथे होत आहे, जी प्रमुख परराष्ट्र आणि सुरक्षा धोरण मुद्द्यांवर उच्चस्तरीय चर्चा करण्यासाठी एक व्यासपीठ उपलब्ध करून देत आहे.

(ANI)