तरलता अधिशेषाच्या पार्श्वभूमीवर आरबीआय दैनिक परिवर्तनीय दर रेपो लिलाव बंद करणार आहे.

बँकिंग व्यवस्थेतील वाढत्या तरलता अधिशेषाच्या पार्श्वभूमीवर, जी सध्या अंदाजे ₹३ लाख कोटी आहे, भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) मंगळवारी ११ जून २०२५ पासून दैनिक परिवर्तनीय दर रेपो (VRR) लिलाव बंद करण्याची घोषणा केली.

एका निवेदनात, आरबीआयने म्हटले आहे की, “पुढे, सध्याच्या आणि विकसित होत असलेल्या तरलतेच्या परिस्थितीचा आढावा घेत, वरील प्रेस रिलीजमध्ये घोषित केल्याप्रमाणे, दैनिक व्हीआरआर लिलाव ११ जून २०२५, बुधवारपासून बंद करण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे.”

दैनंदिन व्हीआरआर ऑपरेशन्सची मागणी कमी असल्याने, बँकांनी ९ जून रोजी फक्त ३,७११ कोटी आणि १० जून रोजी ३,८५३ कोटी रुपयांचे कर्ज घेतले होते, ज्याची अधिसूचना २५,००० कोटी रुपयांच्या रकमेवर होती.

कर-संबंधित बहिर्गमन आणि परकीय चलन हस्तक्षेपांमुळे निर्माण झालेल्या तात्पुरत्या तरलतेच्या अडचणी दूर करण्यासाठी मध्यवर्ती बँकेने १६ जानेवारी २०२५ रोजी दैनिक VRR लिलाव सुरू केले होते. तथापि, आता रोखतेची परिस्थिती कमी होत असल्याने, आरबीआय आपले लक्ष रात्रीच्या चलन बाजारातील दर स्थिर करण्यावर केंद्रित करत आहे, जे प्रणालीतील अतिरिक्त निधीमुळे कमी होत चालले आहेत.

दैनंदिन कामकाज बंद असले तरी, बाजारातील सहभागींना अशी अपेक्षा आहे की आरबीआय आवश्यकतेनुसार अल्पकालीन तरलता व्यवस्थापित करण्यासाठी १४ दिवसांच्या व्हीआरआर लिलावासह पुढे चालू ठेवेल.

केंद्रीय बँकेने अलिकडेच रोख राखीव प्रमाण (CRR) १०० बेसिस पॉइंट्सने कमी करून ३.०% केले आहे, ज्यामुळे बँकिंग प्रणालीत अतिरिक्त २.५ लाख कोटी रुपये येण्याची अपेक्षा आहे.

व्हीआरआर यंत्रणेमुळे बँकांना सरकारी सिक्युरिटीजवर तारण म्हणून आरबीआयकडून अल्पकालीन निधी उधार घेण्याची परवानगी मिळते, ज्याचा व्याजदर लिलावाद्वारे निश्चित केला जातो. आर्थिक अडचणीच्या काळात तरलता व्यवस्थापनासाठी हे एक महत्त्वाचे साधन राहिले आहे.

सध्याच्या अधिशेषासह, आरबीआयचा निर्णय त्याच्या तटस्थ धोरणात्मक भूमिकेशी सुसंगत आहे आणि प्रचलित बाजार परिस्थितीनुसार तरलता साधनांचे समायोजन करण्यासाठी कॅलिब्रेटेड दृष्टिकोन प्रतिबिंबित करतो.

— एएनआय