वाढत्या सुरक्षा आव्हानांना तोंड देण्यासाठी सशस्त्र दलांमध्ये अधिक सखोल संयुक्ततेचे आवाहन- राजनाथ सिंह

संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांनी मंगळवारी आधुनिक युद्धाच्या मागण्या पूर्ण करण्यासाठी भारताच्या सशस्त्र दलांमध्ये अधिक संयुक्तता आणि एकात्मतेची गरज अधोरेखित केली. सर्व सेवांमध्ये सहयोगी शक्ती ही आता निवडीची बाब नसून राष्ट्रीय सुरक्षेची गरज आहे यावर भर दिला.

भारतीय हवाई दलाने नवी दिल्लीतील सुब्रतो पार्क येथे “निरीक्षण आणि लेखापरीक्षण, विमान वाहतूक मानके आणि विमान वाहतूक सुरक्षिततेच्या क्षेत्रात सामायिक शिक्षणाद्वारे सहकार्य – अधिक संयुक्तता वाढवणे” या विषयावर आयोजित केलेल्या चर्चासत्रात बोलताना सिंह म्हणाले की, युद्धाचे विकसित स्वरूप आणि पारंपारिक आणि अपारंपारिक धोक्यांचे परस्परसंवाद जमीन, समुद्र, हवाई, अवकाश आणि सायबरस्पेसमध्ये एकसंध दृष्टिकोनाची आवश्यकता आहे.

“आज आपल्या राष्ट्रीय सुरक्षेसाठी आणि ऑपरेशनल प्रभावीतेसाठी संयुक्तता ही एक मूलभूत आवश्यकता बनली आहे. आपल्या प्रत्येक सेवेमध्ये स्वतंत्रपणे प्रतिसाद देण्याची क्षमता असली तरी, क्षेत्रांचे परस्परसंबंधित स्वरूप सहयोगी शक्तीला विजयाची खरी हमी देते,” असे ते म्हणाले.

संरक्षणमंत्र्यांनी या वर्षाच्या सुरुवातीला कोलकाता येथे झालेल्या संयुक्त कमांडर्स परिषदेत पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या वक्तव्याची आठवण करून दिली, जिथे संयुक्ततेचे महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले होते.  ते म्हणाले की, भविष्यासाठी तयार असलेल्या प्रणालींचे प्रणेते बनताना सशस्त्र दल मूल्ये आणि परंपरांमध्ये रुजलेले राहतील याची खात्री करण्यासाठी सरकारची वचनबद्धता हे प्रतिबिंबित करते.

एक व्यावहारिक उदाहरण देत, सिंह यांनी ऑपरेशन सिंदूरचा उल्लेख केला, जिथे त्रि-सेवा सहकार्याने एकसंध रिअल-टाइम ऑपरेशनल चित्र निर्माण केले. लष्कराच्या आकाशतीर आणि नौदलाच्या ट्रिगन यांच्याशी एकत्रितपणे काम करणाऱ्या आयएएफच्या इंटिग्रेटेड एअर कमांड अँड कंट्रोल सिस्टम (IACCS) ने सराव दरम्यान संयुक्त ऑपरेशनल कणा बनवला. “यामुळे कमांडर्सना वेळेवर निर्णय घेण्यास सक्षम केले गेले, परिस्थितीजन्य जागरूकता वाढली आणि बंधुहत्याचा धोका कमी झाला. निर्णायक परिणाम देणाऱ्या संयुक्ततेचे हे जिवंत उदाहरण आहे आणि भविष्यातील ऑपरेशन्ससाठी बेंचमार्क बनले पाहिजे,” असे ते म्हणाले.

सिंह यांनी डिजिटल डोमेनमधील प्रगतीकडे लक्ष वेधले, लष्कराच्या संगणकीकृत इन्व्हेंटरी कंट्रोल ग्रुप (CICG), हवाई दलाच्या इंटिग्रेटेड मटेरियल मॅनेजमेंट ऑनलाइन सिस्टम (IMMOLS) आणि नौदलाच्या इंटिग्रेटेड लॉजिस्टिक्स मॅनेजमेंट सिस्टमला ऑटोमेशनची उदाहरणे म्हणून उद्धृत केले ज्यामुळे जबाबदारी आणि पारदर्शकता आली.  त्यांनी सांगितले की, या प्लॅटफॉर्मना एकत्रित करण्यासाठी, स्टॉकची सामायिक दृश्यमानता प्रदान करण्यासाठी आणि क्रॉस-सर्व्हिस संसाधनांना ऑप्टिमाइझ करण्यासाठी ट्राय-सर्व्हिसेस लॉजिस्टिक्स अॅप्लिकेशनवर काम आता सुरू झाले आहे.

त्यांनी मान्य केले की प्रत्येक सेवेमध्ये उच्च-उंचीच्या पर्वतांपासून ते वाळवंट आणि खोल समुद्रापर्यंतच्या भूप्रदेशांमधील अद्वितीय अनुभवांवर आधारित ऑपरेशनल पद्धती आणि तपासणी फ्रेमवर्क वेगवेगळ्या प्रकारे विकसित झाले आहेत. तथापि, असे ज्ञान बहुतेकदा वैयक्तिक सेवांमध्ये मर्यादित राहिले. “जर सैन्याने काही विकसित केले तर ते सैन्याकडेच राहिले. जर नौदल किंवा हवाई दलाने काही विकसित केले तर ते त्यांच्या स्वतःच्या भिंतींमध्येच राहिले. या विभागीकरणामुळे मौल्यवान धड्यांच्या क्रॉस-शेअरिंगला मर्यादित केले आहे,” असे त्यांनी पुढे म्हटले.

सायलोच्या पलीकडे जाण्याची गरज व्यक्त करून, संरक्षणमंत्र्यांनी सांगितले की कोणत्याही संघर्षात यश मिळविण्यासाठी आता इंटरऑपरेबिलिटी आवश्यक आहे. त्यांनी इशारा दिला की विमान वाहतूक सुरक्षा आणि सायबर संरक्षण यासारख्या महत्त्वाच्या क्षेत्रांमध्ये फरक विनाशकारी ठरू शकतो. “तपासणीतील एक छोटीशी चूक देखील कॅस्केडिंग परिणाम निर्माण करू शकते. आणि जर आपल्या सायबर संरक्षण प्रणाली सेवांमध्ये भिन्न असतील तर विरोधक या अंतराचा फायदा घेऊ शकतात. आपण आपल्या मानकांमध्ये सुसंवाद साधून या असुरक्षा दूर केल्या पाहिजेत,” असे त्यांनी जोर दिला.

त्याच वेळी, त्यांनी प्रत्येक दलाच्या विशिष्टतेकडे दुर्लक्ष करणारी एकरूपता लादण्याविरुद्ध इशारा दिला. “हिमालयाची थंडी वाळवंटातील उष्णतेसारखी नाही. नौदलाला लष्कर आणि हवाई दलापेक्षा वेगळी आव्हाने तोंड द्यावी लागतात. आपले कार्य एक सामायिक आधाररेखा तयार करणे आहे जी विशिष्टता जपते आणि परस्पर कार्यक्षमता आणि विश्वास निर्माण करते,” असे ते म्हणाले.

सिंग यांनी यावर भर दिला की संयुक्तता साध्य करण्यासाठी केवळ संरचनात्मक सुधारणा आवश्यक नाहीत तर मानसिकतेत बदल देखील आवश्यक आहे. वरिष्ठ नेतृत्वाने परंपरांचा आदर करताना एकात्मतेचे मूल्य सतत सांगितले पाहिजे. “आपण संयुक्ततेकडे वाटचाल करत असताना आपल्याला आव्हानांना तोंड द्यावे लागेल. परंतु संवाद, समज आणि परंपरांचा आदर करून आपण या अडथळ्यांवर मात करू शकतो,” असे ते म्हणाले.

त्यांनी सशस्त्र दलांना आंतरराष्ट्रीय सर्वोत्तम पद्धतींचा अभ्यास करण्याचे आणि त्यांना भारतीय परिस्थितीशी जुळवून घेण्याचे आवाहन केले. “आपण इतरांकडून शिकू शकतो, परंतु आपली उत्तरे आपल्या भूगोल, आपल्या गरजा आणि आपल्या संस्कृतीने आकार दिलेली भारतीय उत्तरे असली पाहिजेत,” असे ते म्हणाले.