२०२३ आणि २०२४ वर्षांसाठीचे राष्ट्रीय हस्तकला पुरस्कार प्रदान

राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी आज नवी दिल्ली येथे आयोजित एका कार्यक्रमात २०२३ आणि २०२४ या वर्षांसाठीचे राष्ट्रीय हस्तकला पुरस्कार प्रदान केले.

उपस्थितांना संबोधित करताना राष्ट्रपती म्हणाल्या की, कला भूतकाळाच्या आठवणी जतन करते, वर्तमानाचे प्रतिबिंब दाखवते आणि भविष्यातील आकांक्षांचे प्रतीक आहे. शतकानुशतके मानवी भावनांना चित्रकला, शिल्पकला आणि हस्तकलेद्वारे अभिव्यक्ती मिळाली आहे, असे त्यांनी नमूद केले. कला लोकांना त्यांच्या सांस्कृतिक मुळांशी आणि एकमेकांशी जोडते, असेही त्या पुढे म्हणाल्या.

राष्ट्रपती मुर्मू म्हणाल्या की, भारताच्या हस्तकला परंपरेचा सततचा जिवंतपणा हा कारागिरांच्या समर्पण आणि कौशल्याचा पुरावा आहे, ज्यांनी पिढ्यानपिढ्या आपली कला पुढे नेली आहे. बदलत्या काळानुसार जुळवून घेताना, त्यांनी प्रत्येक निर्मितीमध्ये देशाच्या मातीचे सार, आत्मा आणि सुगंध जपला आहे, असे त्या म्हणाल्या.

हस्तकला क्षेत्राचे सामाजिक-आर्थिक महत्त्व अधोरेखित करताना राष्ट्रपती म्हणाल्या की, या क्षेत्रात ३.२ दशलक्षाहून अधिक लोकांना रोजगार मिळतो, त्यापैकी बहुतेक ग्रामीण आणि दुर्गम भागात राहतात. हे क्षेत्र उत्पन्न आणि रोजगाराच्या संधींचे विकेंद्रीकरण करून सर्वसमावेशक वाढीस हातभार लावते, असे त्या म्हणाल्या.

हस्तकला सामाजिक सक्षमीकरणाशी जवळून जोडलेली आहे, यावर राष्ट्रपतींनी भर दिला. या क्षेत्राने पारंपरिकरित्या दुर्बळ घटकांना आधार दिला आहे आणि महिला सक्षमीकरणात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे — या क्षेत्रातील ६८% कर्मचारी महिला आहेत. उपजीविकेसोबतच, कारागीर आपल्या कलेद्वारे प्रतिष्ठा आणि ओळखही मिळवतात, असे त्यांनी सांगितले.

हस्तकला पर्यावरणास अनुकूल आणि नैसर्गिक, स्थानिक संसाधनांमध्ये रुजलेली आहे, असे वर्णन करून राष्ट्रपती म्हणाल्या की, शाश्वतता आणि कमी-कार्बन जीवनशैलीबद्दल अधिकाधिक जागरूक असलेल्या जगात या क्षेत्रात मोठी क्षमता आहे.

भौगोलिक संकेत (GI) टॅगमुळे भारतीय हस्तकला उत्पादनांना जागतिक ओळख मिळण्यास मदत होत असल्याबद्दल राष्ट्रपती मुर्मू यांनी समाधान व्यक्त केले. त्यांनी कारागीर आणि संबंधितांना विश्वासार्हता आणि बाजारमूल्य वाढवण्यासाठी जीआय नोंदणी करण्याचा सल्ला दिला. ‘एक जिल्हा एक उत्पादन’ (ODOP) उपक्रम प्रादेशिक हस्तकलांना आंतरराष्ट्रीय ओळख मिळवून देत आहे, असेही त्यांनी नमूद केले.

पिढ्यानपिढ्या परिष्कृत झालेल्या ज्ञानावर आधारित भारतीय हस्तकला उत्पादनांना जागतिक स्तरावर मोठी मागणी आहे, यावर राष्ट्रपतींनी प्रकाश टाकला. त्यांनी तरुण उद्योजक आणि डिझाइनर्सना या क्षेत्रातील संधींचा फायदा घेऊन यशस्वी उद्योग उभारण्याचे आवाहन केले.