पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी शनिवारी राष्ट्रीय राजधानीतील राय पिथोरा सांस्कृतिक संकुलात भगवान बुद्धांशी संबंधित पवित्र पिप्रहवा अवशेषांच्या भव्य आंतरराष्ट्रीय प्रदर्शनाचे उद्घाटन केले. ‘द लाईट अँड द लोटस: रेलिक्स ऑफ द अवेकन्ड वन’ (प्रकाश आणि कमळ: प्रबुद्धाचे अवशेष) नावाच्या या प्रदर्शनात, एका शतकाहून अधिक काळानंतर परत आणलेले पवित्र अवशेष आणि भारतीय संग्रहालयांमध्ये जतन केलेले पुरातत्वीय साहित्य एकत्र आणले आहे.
उपस्थितांना संबोधित करताना पंतप्रधान म्हणाले की, भगवान बुद्धांचे पवित्र अवशेष हे भारतासाठी केवळ कलाकृती नाहीत, तर ते देशाच्या संस्कृती आणि आध्यात्मिक वारशाचा अविभाज्य भाग आहेत. ते म्हणाले की, १२५ वर्षांनंतर भारताचा वारसा आणि परंपरा मायदेशी परत आली आहे, ज्यामुळे देशातील लोकांना हे अवशेष पाहण्याची आणि भगवान बुद्धांचे आशीर्वाद घेण्याची संधी मिळाली आहे.
पंतप्रधानांनी नमूद केले की, हे प्रदर्शन २०२६ या वर्षाची एक शुभ सुरुवात आहे आणि त्यांनी आशा व्यक्त केली की, भगवान बुद्धांच्या आशीर्वादाने हे वर्ष जगासाठी शांती, समृद्धी आणि सलोखा घेऊन येईल. त्यांनी या कार्यक्रमात उपस्थित असलेल्या भिक्षूंना आणि धर्माचार्यांनाही आदरांजली वाहिली आणि सांगितले की, त्यांच्या उपस्थितीमुळे या प्रसंगाला आध्यात्मिक ऊर्जा मिळाली आहे.
स्थळाचे महत्त्व अधोरेखित करताना श्री. मोदी म्हणाले की, ऐतिहासिक किल्ला राय पिथोरा संकुल भारताच्या गौरवशाली भूतकाळाचे प्रतीक आहे आणि हे प्रदर्शन त्याच्या इतिहासात एक पवित्र अध्याय जोडते. त्यांनी आठवण करून दिली की, वसाहतवादी काळात हे अवशेष देशाबाहेर नेण्यात आले होते आणि ते एका शतकाहून अधिक काळ परदेशात राहिले. इतर ठिकाणी त्यांच्याकडे निर्जीव प्राचीन वस्तू म्हणून पाहिले जात असले तरी, भारत त्यांना पवित्र आणि आपल्या सांस्कृतिक ओळखीचा अविभाज्य भाग मानतो, आणि म्हणूनच त्यांचा लिलाव थांबवून ते परत आणण्याची व्यवस्था केली, असे ते म्हणाले.
पंतप्रधानांनी पवित्र अवशेषांच्या मायदेशी परत आणण्याच्या कार्यात सहकार्य केल्याबद्दल गोदरेज समूहाचे आभार मानले आणि सांगितले की, हे अवशेष आता भगवान बुद्धांच्या जीवन, ज्ञानप्राप्ती आणि महापरिनिर्वाणाशी संबंधित भूमीवर परत आले आहेत.
बुद्धांच्या शिकवणीच्या सार्वत्रिक प्रासंगिकतेवर जोर देत, श्री मोदी म्हणाले की, भगवान बुद्धांनी दाखवलेले ज्ञान आणि मार्ग संपूर्ण मानवजातीचा आहे आणि तो विविध देशांतील लोकांना एकत्र आणतो. त्यांनी थायलंड, व्हिएतनाम, मंगोलिया आणि रशियासारख्या देशांमध्ये अलीकडेच झालेल्या अवशेषांच्या आंतरराष्ट्रीय प्रदर्शनांदरम्यान मिळालेल्या प्रचंड जनप्रतिसादाचा उल्लेख केला, जिथे लाखो भाविकांनी आदरांजली वाहिली.
बौद्ध परंपरांशी असलेल्या आपल्या वैयक्तिक संबंधांची आठवण करून देत पंतप्रधान म्हणाले की, त्यांचे जन्मस्थान वडनगर हे बौद्ध शिक्षणाचे एक प्रमुख केंद्र होते आणि सारनाथ—जिथे भगवान बुद्धांनी पहिला उपदेश दिला—ही त्यांची कर्मभूमी आहे. त्यांनी नेपाळमधील लुंबिनी, जपान, चीन, मंगोलिया, श्रीलंका, थायलंड आणि सिंगापूरसह जगभरातील बौद्ध स्थळांना दिलेल्या भेटींचे अनुभव सांगितले आणि बुद्धांच्या संदेशाच्या चिरस्थायी जागतिक प्रभावावर प्रकाश टाकला.
पंतप्रधान म्हणाले की, भारत केवळ भगवान बुद्धांच्या पवित्र अवशेषांचा संरक्षक नाही, तर त्यांच्या कालातीत परंपरेचा एक जिवंत वाहक देखील आहे. त्यांनी देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर बौद्ध वारसा स्थळांचे जतन आणि विकास करण्याच्या भारताच्या प्रयत्नांवर भर दिला, ज्यात नेपाळ आणि म्यानमारमधील जीर्णोद्धाराचे काम, तसेच वडनगर आणि बारामुल्ला येथील बौद्ध स्थळांचा शोध आणि जतन यांचा समावेश आहे.
त्यांनी बौद्ध तीर्थक्षेत्रांच्या पायाभूत सुविधांचे आधुनिकीकरण करण्याच्या उपक्रमांवरही प्रकाश टाकला, ज्यात बोधगया, सारनाथ, श्रावस्ती, कपिलवस्तू, कुशीनगर आणि सांची यांसारख्या प्रमुख स्थळांवर अधिवेशन केंद्रे, ध्यान सुविधा, डिजिटल अनुभव केंद्रे आणि सुधारित सुविधांचा विकास यांचा समावेश आहे. ते म्हणाले की, जगभरातील भाविकांसाठी कनेक्टिव्हिटी सुधारण्यासाठी आणि तीर्थयात्रेचा अनुभव वाढवण्यासाठी बौद्ध सर्किट विकसित केले जात आहे.
बौद्ध शिकवणीच्या जतनाबाबत बोलताना पंतप्रधान म्हणाले की, भगवान बुद्धांची शिकवण मूळतः पाली भाषेत होती आणि भारत ही भाषा व्यापक जनसमुदायापर्यंत पोहोचवण्यासाठी प्रयत्न करत आहे. त्यांनी नमूद केले की, संशोधनाला बळ देण्यासाठी आणि धम्माचे मूळ स्वरूपात सखोल आकलन होण्यासाठी पाली भाषेला अभिजात भाषेचा दर्जा देण्यात आला आहे.
या प्रदर्शनाला भारताच्या गौरवशाली भूतकाळाला आणि भविष्यातील आकांक्षांना जोडणारा पूल असे संबोधून, श्री मोदींनी लोकांना, विशेषतः विद्यार्थी आणि तरुणांना, या प्रदर्शनाला भेट देऊन अनुभव घेण्याचे आवाहन केले. त्यांनी या कार्यक्रमाच्या यशासाठी शुभेच्छा दिल्या आणि देशभरातील नागरिकांना यात सहभागी होण्याचे आवाहन केले. केंद्रीय मंत्री गजेंद्र सिंह शेखावत, किरेन रिजिजू, रामदास आठवले आणि राव इंद्रजित सिंग, यांच्यासह दिल्लीचे नायब राज्यपाल विनय कुमार सक्सेना आणि इतर मान्यवर या कार्यक्रमाला उपस्थित होते.
या प्रदर्शनात १८९८ मध्ये सापडलेल्या आणि प्राचीन कपिलवस्तूशी संबंधित पिप्रहवा येथील अवशेषांसोबतच, नवी दिल्ली येथील राष्ट्रीय संग्रहालय आणि कोलकाता येथील भारतीय संग्रहालयातील अस्सल कलाकृती एकत्र आणल्या आहेत. विषयवार आयोजित केलेल्या या प्रदर्शनात भगवान बुद्धांचे जीवन, शिकवण आणि वारसा याबद्दलची लोकांची समज वाढवण्यासाठी आकर्षक दृकश्राव्य सादरीकरणे, डिजिटल पुनर्रचना आणि स्पष्टीकरणात्मक प्रदर्शनांचा समावेश आहे.
