सरकार आणि पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या ‘व्होकल फॉर लोकल’ उपक्रमामुळे देशभरातील कारागिरांना त्यांच्या हस्तनिर्मित उत्पादनांसाठी एक व्यापक व्यासपीठ आणि बाजारपेठ उपलब्ध करून देऊन त्यांचे जीवन बदलत आहे. या मोहिमेचा परिणाम मध्य प्रदेशातील गुणा येथे दिसून आला, जिथे अनेक राज्यांतील कारागीर हस्तकला प्रदर्शन-२०२६ मध्ये त्यांच्या कलाकृती प्रदर्शित करण्यासाठी जमले होते.
केंद्रीय वस्त्रोद्योग मंत्रालयाने मध्य प्रदेश राज्य सहकारी महासंघ लिमिटेड, भोपाळ यांच्यासमवेत हस्तकला प्रदर्शन-२०२६ आयोजित केले होते आणि सोमवारी प्रताप वसतिगृहात गुणाचे जिल्हाधिकारी किशोर कुमार कन्याल यांनी त्याचे उद्घाटन केले.
या कार्यक्रमात हैदराबाद, बिहार, जयपूर, दिल्ली, आग्रा, बेंगळुरू, राजस्थान, उत्तर प्रदेश, मध्य प्रदेश, कर्नाटक, पश्चिम बंगाल, महाराष्ट्र, गुजरात आणि इतर राज्यांतील कारागिरांचा सहभाग होता. या प्रदर्शनात विविध प्रकारच्या पारंपारिक हस्तकला एकत्र आल्या, ज्यामुळे स्थानिक कारागिरांना नवीन ग्राहकांपर्यंत पोहोचण्याची आणि भारताच्या समृद्ध सांस्कृतिक वारशाचा प्रचार करण्याची संधी मिळाली.
उद्घाटनादरम्यान, गुणा जिल्हा पंचायतचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी अभिषेक दुबे, ग्वाल्हेर येथील हस्तकला विकास आयुक्त, हस्तकला सेवा केंद्राचे सहाय्यक संचालक अमित सहारे यांच्यासह उपस्थित होते. उद्घाटन समारंभाला अनेक अधिकारी आणि स्थानिक नागरिक उपस्थित होते.
स्टॉलवर मोठ्या प्रमाणात हस्तनिर्मित उत्पादने प्रदर्शित करण्यात आली होती, ज्यात जूट बॅग्ज, जरीकाम, भरतकाम, बांबू हस्तकला, हैदराबादमधील कलमकारी उत्पादने आणि बिहारमधील हस्तकला यांचा समावेश होता. इतर प्रमुख आकर्षणांमध्ये जयपूरमधील टॅसल मीनाकारी काम, दिल्ली आणि आग्रा येथील दागिन्यांच्या वस्तू, डेहराडूनमधील कुशिया काम, बेंगळुरूमधील चित्रे, राजस्थानमधील माती आणि क्रॉकरी उत्पादने आणि उत्तर प्रदेशातील हस्तकला यांचा समावेश होता.
प्रदर्शनात कार्पेट, बेडशीट, मणीकाम, तोरण कला, चामड्याची कला, खजूर हस्तकला, मध्य प्रदेशातील लाकडी खेळणी आणि पश्चिम बंगाल, कर्नाटक, महाराष्ट्र, नागपूर, राजस्थान, जोधपूर, उत्तर प्रदेश, वाराणसी, गुजरात आणि इतर ठिकाणांहून इतर पारंपारिक वस्तूंचा समावेश होता.
त्यांच्या भेटीदरम्यान, जिल्हाधिकारी किशोर कुमार कन्याल यांनी प्रदर्शनात लावलेल्या विविध स्टॉल्सची पाहणी केली. त्यांनी आयोजकांना कारागिरांची आणि त्यांच्या संबंधित राज्यांची नावे स्टॉल्सवर स्पष्टपणे प्रदर्शित करण्याचे निर्देश दिले, जेणेकरून पर्यटकांना प्रत्येक उत्पादन कुठून येते हे कळेल आणि कारागिरांचे काम ओळखता येईल.
प्रदर्शनात हस्तकला उत्पादनांच्या आकर्षक सादरीकरणाचे पाहुण्यांनी कौतुक केले. स्थानिक हस्तकलाला प्रोत्साहन मिळावे आणि सामान्य लोकांना भारताच्या पारंपारिक कला, संस्कृती आणि कारागिरीची अधिक ओळख व्हावी यासाठी या कार्यक्रमाची व्यापक प्रसिद्धी करण्यावर विशेष भर देण्यात आला.
हस्तकला प्रदर्शनाचा जास्तीत जास्त लाभ घेण्याचे आवाहन उपायुक्त मुकेश जैन यांनी सर्वसामान्यांना केले. हा मेळा १६ फेब्रुवारीपर्यंत सुरू राहील आणि दररोज दुपारी २ ते रात्री १० वाजेपर्यंत प्रताप वसतिगृह, मेन रोड, गुणा येथे खुला राहील अशी माहिती त्यांनी दिली.
आयएएनएसशी बोलताना, गुणाचे जिल्हाधिकारी किशोर कुमार कन्याल म्हणाले, “येथे, मी ५० स्टॉल्स लावलेले पाहत आहे. वेगवेगळ्या राज्यांमधून लोक इथे आले आहेत आणि मध्य प्रदेशातूनही अनेक कारागीर आहेत. मी म्हणेन की लोकांनी इथे येऊन त्यांच्या कामाचे कौतुक करावे.”
मेळ्यात खरेदी करणाऱ्या पर्यटकांनीही या उपक्रमाचे कौतुक केले. गुणामध्ये खरेदी करण्यासाठी आलेल्या ग्राहक विनिता जैन म्हणाल्या, “सरकारचे हे एक चांगले पाऊल आहे. आम्हाला वेगवेगळ्या राज्यांमधून लोक उत्पादने विकण्यासाठी येथे येत असल्याचे दिसत आहे.”
राजस्थानमधील जयपूर येथील हस्तकलाकार नीरज कुमार सैनी म्हणाले, “सरकारने व्होकल फॉर लोकलचा प्रचार करणे हा एक अतिशय कौतुकास्पद उपक्रम आहे. यामध्ये, आपल्याला आपल्याच देशात बनवायचे आणि विकायचे आहे. हे सरकारचे एक चांगले पाऊल आहे.”
महाराष्ट्रातील नागपूर येथील हस्तकलाकार शकुन ठाकूर यांनी त्यांच्या वैयक्तिक प्रवासाची माहिती देताना सांगितले की, “मी फक्त ७,००० रुपयांपासून हे हस्तकला करण्याचे काम सुरू केले होते. आता ते काम ४ लाख रुपयांचे झाले आहे. यासाठी मी पंतप्रधान मोदी आणि सरकारचे आभार मानू इच्छितो आणि आम्हाला सरकारकडून कर्ज देखील मिळते.”
गुणा येथील हस्तकला मेळाव्याला भेट देणारे ग्राहक डॉ. सतीश शर्मा म्हणाले, “हे खरोखर छान आहे. या सर्व गोष्टींमुळे लोकांना कळेल की भारतातील लोक किती प्रतिभावान आहेत. कारागिरांनी केलेला हा एक उत्तम उपक्रम आहे.”
गुणा येथील ग्राहक बिप्लब जैन म्हणाले, “हे खरोखरच एक चांगले पाऊल आहे. यामुळे त्यांची उत्पादने विकण्याची संधी मिळते. मी यासाठी पंतप्रधान मोदींचे आभार मानू इच्छितो.”
बंगालमधील हस्तकलाकार सेवोसी डे म्हणाल्या, “मी स्वतःच्या हातांनी बनवलेले भरतकाम उत्पादने विकतो. वेगवेगळ्या राज्यांमध्ये आमची उत्पादने विकण्यासाठी व्यासपीठ देण्यासाठी हे एक चांगले पाऊल आहे.”
गुना येथील हस्तकला प्रदर्शन-२०२६ हे ‘व्होकल फॉर लोकल’ मोहीम कारागिरांना ओळख मिळवून देण्यास, उपजीविका सुधारण्यास आणि भारतातील पारंपारिक हस्तकला अधिकाधिक प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचवण्यास कशी मदत करत आहे याचे एक जिवंत उदाहरण म्हणून उदयास आले आहे.
–IANS
