‘युवा एआय फॉर ऑल’ हा उपक्रम भारतातील तरुणांमध्ये कृत्रिम बुद्धिमत्तेचे ज्ञान पोहोचवण्यासाठी

१२ जानेवारी रोजी राष्ट्रीय युवा दिनानिमित्त, केंद्र सरकारने राष्ट्रीय एआय साक्षरता कार्यक्रम आणि त्याच्या प्रमुख ‘युवा एआय फॉर ऑल’ या अभ्यासक्रमाच्या शुभारंभावर प्रकाश टाकला. एआय-आधारित भविष्यासाठी आवश्यक कौशल्ये आणि जागरूकता देऊन तरुण भारतीयांना सुसज्ज करण्यासाठी एक प्रमुख उपक्रम म्हणून याला सादर करण्यात आले आहे.

या कार्यक्रमाचा औपचारिक शुभारंभ या महिन्याच्या सुरुवातीला, ६ जानेवारी रोजी जयपूर येथील राजस्थान प्रादेशिक एआय इम्पॅक्ट समिटमध्ये राजस्थानचे मुख्यमंत्री भजन लाल शर्मा, केंद्रीय इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्री अश्विनी वैष्णव आणि इलेक्ट्रॉनिक्स व माहिती तंत्रज्ञान राज्यमंत्री जितिन प्रसाद यांच्या हस्ते करण्यात आला. हा उपक्रम सरकारच्या ‘विकसित भारत’ या दृष्टिकोनाशी, डिजिटल सार्वजनिक पायाभूत सुविधांच्या विस्ताराशी आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा सर्वसमावेशक, जबाबदार आणि लोकशाही पद्धतीने स्वीकार करण्याच्या भारताच्या वचनबद्धतेशी सुसंगत आहे.

या कार्यक्रमाच्या केंद्रस्थानी ‘युवा एआय फॉर ऑल’ हा पायाभूत अभ्यासक्रम आहे, जो राष्ट्रीय युवा दिनानिमित्त साजरा केल्या जाणाऱ्या युवा शक्तीच्या भावनेनुसार, एआय साक्षरतेला एक मूलभूत जीवन कौशल्य बनवण्यासाठी तयार करण्यात आला आहे. चार तासांपेक्षा थोडा जास्त कालावधी असलेल्या या अभ्यासक्रमाची रचना एआय शिक्षणासाठी एक सर्वसमावेशक प्रवेशद्वार म्हणून केली आहे आणि त्यासाठी कोणत्याही पूर्व तांत्रिक पार्श्वभूमीची आवश्यकता नाही. या अभ्यासक्रमात कृत्रिम बुद्धिमत्तेची मूलभूत तत्त्वे, एआयमागील तंत्रज्ञान, शिक्षण आणि सर्जनशीलतेसाठी एआयचे व्यावहारिक उपयोग, नैतिक विचार आणि एआयचे भविष्य या विषयांचा समावेश आहे.

एआय शिक्षणाभोवती देशव्यापी चळवळ उभारण्याच्या गरजेबद्दल बोलताना वैष्णव म्हणाले की, नागरिकांनी – विशेषतः तरुणांनी – एआय म्हणजे काय, ते कसे कार्य करते, त्याचा वापर कुठे होतो आणि दैनंदिन जीवनात त्याचा जबाबदारीने वापर कसा केला जाऊ शकतो, हे समजून घेणे आवश्यक आहे. त्यांनी नमूद केले की, विशेषतः लहान-मोठे उद्योग उत्पादकता वाढवण्यासाठी एआयचा अवलंब करून लक्षणीय फायदा मिळवू शकतात. पुढील वर्षभरात १० लाख विद्यार्थ्यांना या कार्यक्रमाशी जोडण्याचे उद्दिष्ट असल्याचे मंत्र्यांनी सांगितले.

‘युवा एआय फॉर ऑल’ अभ्यासक्रम आसामी, बंगाली, गुजराती, हिंदी, कन्नड, मल्याळम, मराठी, ओडिया, पंजाबी, तमिळ आणि तेलगू या ११ भारतीय भाषांमध्ये विनामूल्य उपलब्ध असेल, ज्यामुळे त्याची व्यापक उपलब्धता सुनिश्चित होईल. विद्यार्थी FutureSkills Prime, iGOT Karmayogi, DIKSHA आणि इतर लोकप्रिय एड-टेक पोर्टल्ससारख्या प्रमुख डिजिटल प्लॅटफॉर्मद्वारे या अभ्यासक्रमात प्रवेश करू शकतात. अभ्यासक्रम पूर्ण झाल्यावर, सहभागींना भारत सरकारद्वारे जारी केलेले अधिकृत प्रमाणपत्र मिळेल.

अधिकाऱ्यांनी या कार्यक्रमाचे वर्णन एआय ज्ञानापर्यंत पोहोचण्याचे लोकशाहीकरण करण्याच्या दिशेने आणि नागरिकांना, विशेषतः तरुणांना, एआय-आधारित भविष्यातील संधी आणि जबाबदाऱ्या या दोन्हींसाठी तयार करण्याच्या दिशेने एक महत्त्वपूर्ण पाऊल असे केले आहे.  एक एक-वेळचा उपक्रम म्हणून नव्हे, तर एका शाश्वत आणि विस्तारण्यायोग्य एआय साक्षरता चळवळीचा पाया म्हणून संकल्पित केलेला ‘युवा एआय फॉर ऑल’ हा उपक्रम मंत्रालये, राज्ये, शैक्षणिक संस्था, उद्योग आणि डिजिटल प्लॅटफॉर्म यांना एकत्र आणण्याचे उद्दिष्ट ठेवतो.

समन्वित कृती आणि जबाबदार नाविन्यपूर्णतेवर लक्ष केंद्रित करून, हा उपक्रम सार्वजनिक हितासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (एआय) वापरामध्ये भारताचे नेतृत्व मजबूत करेल, तसेच देशाच्या विकसित आणि तांत्रिकदृष्ट्या आत्मविश्वासपूर्ण भविष्याकडे वाटचाल करण्याच्या प्रवासात येथील तरुणांना महत्त्वाची भूमिका बजावण्यासाठी सक्षम करेल अशी अपेक्षा आहे.