‘सागर मैत्री’ उपक्रमाच्या पाचव्या आवृत्तीसाठी INS सागरध्वनीला हिरवा झेंडा

संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्थेच्या (DRDO) नौदल भौतिक आणि समुद्रविज्ञान प्रयोगशाळेअंतर्गत (NPOL) कार्यरत असलेले भारताचे समुद्रवैज्ञानिक संशोधन जहाज ‘आयएनएस सागरध्वनी’ शनिवारी कोची येथील दक्षिण नौदल कमांडमधून ‘सागर मैत्री’ उपक्रमाच्या पाचव्या आवृत्तीसाठी रवाना झाले.

संसदेचे सदस्य आणि संरक्षणविषयक संसदीय स्थायी समितीचे अध्यक्ष राधा मोहन सिंह यांच्या हस्ते, समितीच्या सदस्यांच्या उपस्थितीत या जहाजाला हिरवा झेंडा दाखवण्यात आला. या समारंभाला उपस्थित असलेल्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांमध्ये डीआरडीओचे अध्यक्ष आणि संरक्षण संशोधन व विकास विभागाचे सचिव डॉ. समीर व्ही. कामत; दक्षिण नौदल कमांडचे चीफ ऑफ स्टाफ, रिअर ॲडमिरल उपल कुंडू; महासंचालक (नौदल प्रणाली आणि साहित्य), डॉ. आर. व्ही. हरा प्रसाद; आणि एनपीओएलचे संचालक, डॉ. दुव्वुरी शेषगिरी, तसेच भारतीय नौदल आणि डीआरडीओचे वरिष्ठ अधिकारी यांचा समावेश होता.

‘सागर मैत्री’ हा भारतीय नौदल आणि डीआरडीओ यांचा एक प्रमुख सहयोगी उपक्रम आहे, जो भारत सरकारच्या ‘महासागर’ (MAHASAGAR – Mutual and Holistic Advancement for Security and Growth Across Regions) या दृष्टिकोनाशी सुसंगत आहे. या कार्यक्रमाचा उद्देश हिंदी महासागर क्षेत्रातील (IOR) देशांमध्ये सहकार्य मजबूत करणे आहे, ज्यामध्ये सामाजिक-आर्थिक संबंध आणि सागरी संशोधनाच्या क्षेत्रातील वैज्ञानिक सहकार्यावर विशेष लक्ष केंद्रित केले आहे.

कोची येथील एनपीओएल, हिंदी महासागर क्षेत्रातील राष्ट्रांमध्ये वैज्ञानिक सहकार्य आणि क्षमता वाढवण्यासाठी ‘सागर मैत्री’ चौकटीअंतर्गत समुद्रवैज्ञानिक मोहिमा राबवत आहे. या प्रयत्नांचा एक भाग म्हणून, डीआरडीओने ‘मैत्री’ (MAITRI – Marine & Allied Interdisciplinary Training and Research Initiative) नावाचा एक समर्पित वैज्ञानिक घटक सुरू केला आहे, ज्याद्वारे या प्रदेशातील देशांसोबत सागरी संशोधन आणि विकासामध्ये दीर्घकालीन भागीदारी स्थापित केली जाईल.

सध्याच्या मोहिमेअंतर्गत, ‘आयएनएस सागरध्वनी’ १९६२ ते १९६५ दरम्यान आंतरराष्ट्रीय हिंदी महासागर मोहिमेत सहभागी झालेल्या ‘आयएनएस कृष्णा’च्या ऐतिहासिक मार्गांवरून प्रवास करेल. या उपक्रमाचे उद्दिष्ट ओमान, मालदीव, श्रीलंका, थायलंड, मलेशिया, सिंगापूर, इंडोनेशिया आणि म्यानमार या आठ हिंदी महासागर क्षेत्रातील देशांसोबत शाश्वत वैज्ञानिक सहकार्य निर्माण करणे आहे. हा सध्याचा प्रवास मालदीवसोबत सहयोगी समुद्रवैज्ञानिक अभ्यासाची सुरुवात दर्शवतो, ज्यामुळे सहभागी राष्ट्रांमधील शास्त्रज्ञांमध्ये संयुक्त संशोधन आणि व्यावसायिक देवाणघेवाण शक्य होईल.

संरक्षण मंत्रालयाच्या मते, ‘सागर मैत्री’ उपक्रम हा भारतीय नौदलासाठी पाण्याखालील क्षेत्रातील जागरूकता (Underwater Domain Awareness – UDA) वाढवण्याच्या डीआरडीओच्या प्रयत्नांचा एक महत्त्वाचा घटक आहे.  या मोहिमेदरम्यान, आयएनएस सागरध्वनी सागरी सुरक्षा आणि परिस्थितीविषयक जाणीवेशी संबंधित वैज्ञानिक उद्दिष्टांनुसार, निश्चित केलेल्या निरीक्षण मार्गांवर महत्त्वाचा सागरी आणि ध्वनिक डेटा गोळा करेल.

जुलै १९९४ मध्ये सेवेत दाखल झालेले आयएनएस सागरध्वनी हे एक विशेष सागरी ध्वनिक संशोधन जहाज आहे, जे एनपीओएलने डिझाइन केले असून गार्डन रीच शिपबिल्डर्स अँड इंजिनियर्स (जीआरएसई) ने बांधले आहे. गेल्या तीन दशकांत, या जहाजाने सागरी निरीक्षण आणि सागरी संशोधनासाठी एक महत्त्वपूर्ण व्यासपीठ म्हणून काम केले आहे, आणि भारताच्या सागरी विज्ञान व संरक्षण क्षमतांमध्ये महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे.