‘इक्वल अर्थ प्रोजेक्शन’ (Equal Earth Projection) हा सध्या आंतरराष्ट्रीय बातम्यांमध्ये चर्चेत असलेला विषय आहे. संयुक्त राष्ट्र महासभेने (UNGA) जगाचा प्रचलित ‘मर्केटर नकाशा’ (Mercator Map) बदलून अधिक अचूक असा ‘इक्वल अर्थ’ नकाशा वापरण्याच्या बाजूने मतदान केले आहे.
या बातमीशी संबंधित मुख्य मुद्दे खालीलप्रमाणे आहेत:
१. बातम्यांमध्ये का आहे?
आफ्रिकन देश ‘टोगो’ (Togo) आणि आफ्रिकन युनियनच्या पुढाकाराने संयुक्त राष्ट्रांत “Correct The Map” मोहीम चालवण्यात आली.
संयुक्त राष्ट्रांच्या १६४ देशांनी या प्रस्तावाच्या बाजूने मतदान करून ‘इक्वल अर्थ’ प्रक्षेपणाचा स्वीकार करण्यास पाठिंबा दिला आहे.
अमेरिकेने या प्रस्तावाविरोधात मतदान केले असून ६ देशांनी यावर तटस्थ भूमिका घेतली.
२. जुन्या ‘मर्केटर नकाशा’ मधील त्रुटी:
१६ व्या शतकात (१५६९) जेरार्डस मर्केटर यांनी सागरी प्रवासातील दिशा ओळखण्यासाठी हा नकाशा तयार केला होता.
या नकाशामध्ये ध्रुवांकडे (उत्तर व दक्षिण) असणारे देश/खंड त्यांच्या मूळ आकारापेक्षा खूप मोठे दिसतात, तर विषुववृत्ताजवळील भूप्रदेश लहान दिसतात.
उदाहरण: जुन्या नकाशामध्ये ग्रीनलँड बेट आणि संपूर्ण आफ्रिका खंड जवळपास एकाच आकाराचे दिसतात; परंतु प्रत्यक्षात आफ्रिका खंड ग्रीनलँडपेक्षा १४ पटीने मोठा आहे.
३. ‘इक्वल अर्थ’ नकाशाची वैशिष्ट्ये:
हा नकाशा २०१८ मध्ये नकाशाकारांच्या एका गटाने विकसित केला आहे.
यात सर्व खंड आणि देशांचे क्षेत्रफळ त्यांच्या वास्तविक भौगोलिक आकारानुसार (Proportionate Area) अचूक दिसते.
नव्या नकाशामध्ये आफ्रिका, लॅटिन अमेरिका आणि दक्षिण आशियाचा आकार वास्तविकतेनुसार मोठा दिसेल, तर युरोप आणि उत्तर अमेरिका तुलनेने लहान दिसतील.
(टीप: हा ठरात कायदेशीररित्या बंधनकारक नसून शाळा, शैक्षणिक संस्था आणि डिजिटल माध्यमांमध्ये अधिक अचूक नकाशा वापरण्यासाठी प्रोत्साहन देणारा आहे.)
