IAFने प्रगत मानवरहित प्रणालींच्या चाचणीसाठी पोखरण येथे पहिल्या ड्रोनॅथॉन-२०२६ चा प्रारंभ केला.

भारतीय हवाई दलाने सोमवारी जैसलमेर येथील पोखरण फील्ड फायरिंग रेंजमध्ये आपल्या पहिल्या ‘ड्रोनॅथॉन-२०२६’ चा शुभारंभ केला. यामध्ये २० हून अधिक संरक्षण कंपन्या, स्टार्ट-अप्स, एमएसएमई, डीपीएसयू आणि नवोन्मेषकांना एकत्र आणून, वास्तविक परिचालन परिस्थितीत प्रगत मानवरहित प्रणालींचे प्रदर्शन करण्यात आले.

हवाई दलाचे उपप्रमुख एअर मार्शल आशुतोष दीक्षित यांनी या तीन दिवसीय कार्यक्रमाचे उद्घाटन केले, जो १४ ते १६ सप्टेंबरपर्यंत सुरू राहील. या उद्घाटन समारंभाला संरक्षण मंत्रालय, एकात्मिक संरक्षण दल मुख्यालय, भारतीय लष्कर आणि सीमा सुरक्षा दलाचे वरिष्ठ अधिकारी उपस्थित होते.

ड्रोनॅथॉन हा भारतीय हवाई दलाचा एक उपक्रम आहे, ज्याचा उद्देश भारताच्या वेगाने विकसित होत असलेल्या मानवरहित प्रणाली उद्योगाशी थेट संलग्न होणे आणि आव्हानात्मक परिचालन वातावरणात उदयोन्मुख तंत्रज्ञानाचे मूल्यांकन करणे हा आहे.

या प्रदर्शनांमध्ये निगराणी आणि टेहळणी, स्वायत्त कार्यप्रणाली, स्वार्म तंत्रज्ञान, इलेक्ट्रॉनिक युद्ध आणि मानवरहित विमानविरोधी प्रणाली (CUAS) यासह विविध क्षमतांचा समावेश आहे.

भारतीय हवाई दलाने (IAF) म्हटले आहे की, मानवरहित प्रणाली मानवी हवाई दलाला पूरक ठरू शकतात, ज्यामुळे कमांडर्सना हवाई मोहिमांची व्याप्ती, सातत्य, प्रतिसादक्षमता आणि लवचिकता वाढवण्यासाठी अतिरिक्त पर्याय उपलब्ध होतात.

ड्रोनॅथॉन-२०२६ चा एक प्रमुख उद्देश केवळ तंत्रज्ञान प्रदर्शनांपुरते मर्यादित न राहता, त्यांच्या कार्यात्मक परिणामकारकतेचे मूल्यांकन करणे हा आहे. सहभागी प्रणालींची विश्वसनीयता, आव्हानात्मक वातावरणातील परिणामकारकता, बदलत्या कार्यात्मक गरजांशी जुळवून घेण्याची क्षमता आणि उदयोन्मुख धोक्यांना तोंड देण्याची क्षमता या निकषांवर मूल्यांकन केले जात आहे.

या कार्यक्रमादरम्यान, हवाई दलाच्या उपप्रमुखांनी ‘आयएएफ यूएएस रोडमॅप’चेही प्रकाशन केले, ज्याचा उद्देश भारतीय हवाई दलाच्या भविष्यातील क्षमतांच्या प्राधान्यक्रमांबद्दल भारतीय उद्योगांना अधिक स्पष्टता देणे हा आहे.

हा रोडमॅप उद्योग, शिक्षण संस्था आणि संशोधन संस्थांना त्यांचे नवोपक्रम आणि विकासाचे प्रयत्न हवाई दलाच्या भविष्यातील गरजांशी जुळवून घेण्यास मदत करेल अशी अपेक्षा आहे.

उद्घाटन दिनी, भारतीय हवाई दलाने ‘वायू उत्तम’ या आपल्या स्वदेशी बनावटीच्या मल्टी-मोड मानवरहित वाहतूक व्यवस्थापन प्रणालीचे प्रात्यक्षिकही सादर केले.

पोखरण येथे झालेल्या प्रत्यक्ष प्रात्यक्षिकादरम्यान, वायू उत्तमने लष्करी आणि नागरी अशा दोन्ही प्रकारच्या मानवरहित विमान प्रणाली शोधून त्यांचा मागोवा घेतला. ही प्रणाली वाढत्या गर्दीच्या हवाई क्षेत्राच्या समन्वित व्यवस्थापनास समर्थन देण्यासाठी, तसेच अनधिकृत किंवा उपद्रवी ड्रोनची ओळख पटवून त्यांना वेळेवर निष्क्रिय करण्यासाठी तयार करण्यात आली आहे.

या तंत्रज्ञानाचा उपयोग लष्करी कारवायांपलीकडे, हवाई क्षेत्राची सुरक्षा, महत्त्वपूर्ण पायाभूत सुविधांचे संरक्षण, नागरी विमान वाहतूक आणि सार्वजनिक सुरक्षा यांसारख्या क्षेत्रांमध्येही होऊ शकतो.

ड्रोनॅथॉन-२०२६ मानवरहित प्रणालींमध्ये आत्मनिर्भरतेवर भारतीय हवाई दलाचे (IAF) लक्ष असल्याचेही अधोरेखित करते. या उपक्रमात केवळ ड्रोनच्या एअरफ्रेमचाच नव्हे, तर प्रणोदन प्रणाली, सेन्सर्स आणि पेलोड्स, दळणवळण, स्वायत्तता, इलेक्ट्रॉनिक युद्ध, प्रतिउपाय आणि हवाई क्षेत्र व्यवस्थापन यांसारख्या व्यापक परिसंस्थेचाही समावेश आहे.

या तीन दिवसीय सरावामुळे भारतीय हवाई दल आणि भारतीय मानवरहित प्रणाली उद्योगाला उदयोन्मुख तंत्रज्ञानाचे मूल्यांकन करण्याची, कार्यान्वयनासाठी संबंधित क्षमता ओळखण्याची आणि भविष्यातील हवाई कारवायांसाठी स्वदेशी उपायांच्या विकासाला गती देण्याची संधी मिळण्याची अपेक्षा आहे.