येत्या ३ नोव्हेंबरच्या पहाटे चंद्र गुरू ग्रहाला गिळंकृत (झाकोळणार) करतानाची खगोलीय घटना नागरिकांना उघड्या डोळ्यांनी पाहता येणार आहे.
३ नोव्हेंबरच्या पहाटे घडणारी ही खगोलीय घटना (Lunar Occultation of Jupiter) खरोखरच खगोलप्रेमींसाठी एक उत्तम संधी आहे.
या घटनेविषयीची प्रमुख वैशिष्ट्ये आणि ती कशी पाहावी, याची माहिती खालीलप्रमाणे आहे:
१. नक्की काय घडणार आहे?
- पिधान (Lunar Occultation): जेव्हा चंद्र पृथ्वी आणि एखाद्या दूरच्या ग्रहाच्या किंवा ताऱ्याच्या मध्ये येतो, तेव्हा तो ग्रह काही काळासाठी चंद्रामागे लपला जातो. याला इंग्रजीत Lunar Occultation आणि मराठीत ‘पिधान’ किंवा ‘झाकोळणे’ म्हणतात.
- गुरूचे लुप्त होणे: ३ नोव्हेंबरच्या पहाटेच्या सुमारास चंद्र गुरू ग्रहाच्या समोरून जाईल. त्यामुळे गुरू ग्रह चंद्राच्या मागे जाईल (गिळंकृत झाल्यासारखा वाटेल) आणि सुमारे अर्ध्या तासाने दुसऱ्या बाजूने पुन्हा बाहेर येईल.
- तीक्ष्ण दर्शन (Sharp Disappearance): चंद्रावर वातावरण नसल्यामुळे गुरू हळूहळू अंधुक न होता चंद्राच्या कडेमागे थेट नाहीसा होईल.
२. कुठे आणि कधी दिसेल?
- वेळ: ३ नोव्हेंबरच्या पहाटेच्या काळात (सूर्योदयापूर्वी) ही खगोलीय घटना घडणार आहे.
- दृश्यमानता: दक्षिण भारतात आणि महाराष्ट्राच्या काही भागांतून हे पिधान अधिक स्पष्टपणे दिसू शकेल.
३. हे कसे पाहावे?
- उघड्या डोळ्यांनी: गुरू हा आकाशगंगांमधील सर्वात तेजस्वी ग्रहांपैकी एक असल्यामुळे चंद्र आणि गुरूची ही युती तुम्ही उघड्या डोळ्यांनी पाहू शकता.
- बायनॉक्युलर किंवा दुर्बीण (Telescope):
- जर तुमच्याकडे बायनॉक्युलर किंवा लहान दुर्बीण असेल, तर तुम्हाला चंद्राचे खडकाळ पृष्ठभाग/विवर (Craters) आणि गुरू ग्रहाची तबकडी तसेच त्याचे चार मुख्य उपग्रह (Galilean Moons) स्पष्टपणे पाहायला मिळतील.
- टीप: निरीक्षणासाठी पूर्व-दक्षिण दिशा साफ असलेल्या आणि थेट प्रकाश नसलेल्या (Dark Sky) ठिकाणी उभे राहा.
