गेल्या पाच वर्षांत अमेरिका आणि चीननंतर भारताने वीज निर्मितीत सर्वाधिक वाढ नोंदवली: आयईए

आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा संस्थेच्या (IEA) ताज्या अहवालानुसार, गेल्या पाच वर्षांत भारत वीज निर्मिती क्षमतेत जागतिक स्तरावर तिसऱ्या क्रमांकाचा वाढता देश म्हणून उदयास आला आहे.

या काळात वीज निर्मिती वाढीमध्ये फक्त चीन आणि अमेरिकेने भारताला मागे टाकले आहे.

त्यात म्हटले आहे की, “चीन आणि अमेरिकेनंतर भारताने जगातील तिसऱ्या क्रमांकाची वीज निर्मिती क्षमता वाढली आहे”.

अहवालात असे अधोरेखित करण्यात आले आहे की, अनेक कारणांमुळे भारताची वीज मागणी झपाट्याने वाढत आहे. यामध्ये व्यावसायिक आणि निवासी जागांचा विस्तार, एअर कंडिशनर आणि इतर घरगुती उपकरणांची मालकी वाढणे आणि उद्योगांकडून वाढती मागणी यांचा समावेश आहे.

या वाढत्या मागणीची पूर्तता करण्यासाठी, देशातील वीज निर्मिती सर्व ऊर्जा स्रोतांमध्ये वाढली आहे.

अहवालात नमूद केले आहे की या विस्ताराचे एक प्रमुख चालक अक्षय ऊर्जेकडे जोरदार प्रयत्न आहे.

अहवालात स्वच्छ ऊर्जेतील गुंतवणूक, विशेषतः सौर फोटोव्होल्टेइक (PV) प्रकल्पांमध्ये लक्षणीय वाढ झाल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. खरं तर, गेल्या पाच वर्षांत भारतातील एकूण गैर-जीवाश्म ऊर्जा गुंतवणुकीपैकी निम्म्याहून अधिक सौर PV चा वाटा आहे.  २०२४ मध्ये, देशातील वीज क्षेत्रातील ८३ टक्के गुंतवणूक स्वच्छ ऊर्जा उपक्रमांमध्ये गेली.

२०२४ मध्ये भारत स्वच्छ ऊर्जेसाठी विकास वित्त संस्था (DFI) निधीचा सर्वात मोठा प्राप्तकर्ता होता. स्वच्छ ऊर्जा निर्मितीला चालना देण्यासाठी प्रकल्प-विशिष्ट निधीमध्ये देशाला सुमारे USD २.४ अब्ज मिळाले.

परकीय गुंतवणुकीच्या बाबतीत, भारतात वीज क्षेत्रात थेट परकीय गुंतवणूक (FDI) मध्ये सतत वाढ झाली आहे. २०२३ मध्ये FDI ५ अब्ज USD वर पोहोचली, जी कोविड-१९ साथीच्या आधीच्या पातळीपेक्षा जवळजवळ दुप्पट आहे.

ही वाढ अंशतः सरकारी धोरणांमुळे झाली आहे जी वीज निर्मितीच्या सर्व क्षेत्रांमध्ये (अणुऊर्जा वगळता) १०० टक्के FDI ला परवानगी देते.

तथापि, अहवालात असेही नमूद केले आहे की गेल्या दोन वर्षांत भारताच्या ऊर्जा क्षेत्रातील परकीय पोर्टफोलिओ गुंतवणुकीत घट झाली आहे. ही घट समष्टिगत आर्थिक आणि क्षेत्र-विशिष्ट आव्हानांच्या मिश्रणामुळे आहे, जरी दीर्घकालीन कल सकारात्मक राहिला आहे.

एकंदरीत, आयईए अहवालात भारताच्या वीज निर्मितीतील मजबूत कामगिरी आणि स्वच्छ ऊर्जा गुंतवणुकीवर वाढत्या लक्ष केंद्रिताचे वर्णन केले आहे.

(एएनआय)