अर्थसंकल्पीय अधिवेशन: राष्ट्रपती मुर्मू यांनी सार्वजनिक आरोग्यसेवेतील प्रमुख यशांवर प्रकाश टाकला.

राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी अर्थसंकल्पीय अधिवेशनाच्या सुरुवातीला संसदेच्या संयुक्त बैठकीला संबोधित करताना, भारताची सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्था मजबूत करण्यावर केंद्र सरकारच्या सातत्यपूर्ण लक्ष केंद्रित करण्यावर प्रकाश टाकला आणि आरोग्य व कल्याण याला सर्वसमावेशक राष्ट्रीय विकासाचा एक केंद्रीय आधारस्तंभ असल्याचे वर्णन केले.

दोन्ही सभागृहांच्या सदस्यांना संबोधित करताना, राष्ट्रपतींनी अधोरेखित केले की, सरकारची ‘सबका साथ, सबका विकास’ ही संकल्पना मानवी भांडवल विकासाच्या केंद्रस्थानी सुलभ, परवडणारी आणि दर्जेदार आरोग्यसेवा ठेवते, ज्यात समाजातील गरीब, असुरक्षित आणि वंचित घटकांवर विशेष भर दिला जातो.

राष्ट्रपतींनी नमूद केले की, ‘आयुष्मान भारत जन आरोग्य योजने’च्या सुरुवातीपासून आतापर्यंत ११ कोटींहून अधिक रुग्णालयीन उपचार प्रदान करण्यात आले आहेत, ज्यामुळे दुय्यम आणि तृतीय श्रेणीच्या आरोग्यसेवेची उपलब्धता लक्षणीयरीत्या वाढली आहे. केवळ गेल्या एका वर्षात, सुमारे २.५ कोटी गरीब आणि असुरक्षित नागरिकांना सरकारी आरोग्य योजनांतर्गत मोफत वैद्यकीय उपचारांचा लाभ मिळाला आहे.

ज्येष्ठ नागरिकांसाठीच्या विशेष उपक्रमांवरही प्रकाश टाकण्यात आला. राष्ट्रपतींच्या मते, गेल्या दीड वर्षात सुमारे एक कोटी ‘आयुष्मान वय वंदना कार्ड’ जारी करण्यात आले आहेत, ज्यामुळे सुमारे आठ लाख ज्येष्ठ नागरिकांना मोफत आरोग्य सेवा मिळवणे शक्य झाले आहे.

प्राथमिक आरोग्यसेवा मजबूत करण्यावर भर देताना, राष्ट्रपती मुर्मू म्हणाल्या की, देशभरात १.८० लाख ‘आयुष्मान आरोग्य मंदिर’ कार्यरत आहेत. ही केंद्रे, विशेषतः ग्रामीण, दुर्गम आणि वंचित भागांमध्ये, सर्वसमावेशक प्राथमिक आरोग्य सेवा प्रदान करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावत आहेत.

या संबोधनात सरकारने रोग प्रतिबंधक आणि सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्थापनासाठी अवलंबलेल्या मिशन-मोड दृष्टिकोनाकडेही लक्ष वेधले. राष्ट्रीय सिकल सेल ॲनिमिया निर्मूलन अभियानांतर्गत, ६.५ कोटींहून अधिक लोकांची – विशेषतः आदिवासी, ग्रामीण आणि दुर्गम भागांतील – तपासणी करण्यात आली आहे, ज्यामुळे लवकर निदान आणि प्रतिबंध करणे शक्य झाले आहे. सातत्यपूर्ण सार्वजनिक आरोग्य हस्तक्षेपांमुळे, विशेषतः उत्तर प्रदेशातील स्थानिक जिल्ह्यांमध्ये, जपानी एन्सेफलायटीस आणि संबंधित आजारांवर प्रभावी नियंत्रण मिळवता आले आहे.

प्रादेशिक विकासावर प्रकाश टाकताना राष्ट्रपती म्हणाल्या की, गेल्या दशकभरात ईशान्य भारतातील आरोग्य पायाभूत सुविधांमध्ये मोठे परिवर्तन झाले आहे. इटानगरमध्ये राज्य कर्करोग संस्था, आसाममधील शिवसागर येथे वैद्यकीय महाविद्यालय, सिक्कीममधील सिचे येथे आणखी एक वैद्यकीय महाविद्यालय आणि अगरतळामध्ये महिला व बाल रुग्णालय यांच्या स्थापनेमुळे या प्रदेशातील लाखो कुटुंबांसाठी आरोग्यसेवेची उपलब्धता लक्षणीयरीत्या सुधारेल अशी अपेक्षा आहे.

राष्ट्रपती मुर्मू यांनी महिलांचे आरोग्य आणि सक्षमीकरणासाठी सरकारच्या वचनबद्धतेचाही पुनरुच्चार केला.  सप्टेंबर महिन्यात राबवण्यात आलेल्या ‘स्वस्थ नारी, सशक्त परिवार’ अभियानांतर्गत, सुमारे सात कोटी महिलांची आरोग्य तपासणी करण्यात आली, ज्यामुळे लवकर निदान आणि वेळेवर वैद्यकीय उपचार करणे शक्य झाले. त्यांनी नमूद केले की, धोरणात्मक हस्तक्षेपांमुळे महिलांनी महत्त्वाकांक्षी क्षेत्रांमध्ये लक्षणीय प्रगती केली आहे.

सार्वजनिक आरोग्याच्या क्षेत्रातील एका महत्त्वपूर्ण टप्प्यावर, राष्ट्रपतींनी घोषणा केली की जागतिक आरोग्य संघटनेने भारताला ‘ट्रॅकोमा-मुक्त देश’ म्हणून घोषित केले आहे. हे टाळता येण्याजोगे रोग दूर करण्यासाठी भारताने केलेल्या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांची ही जागतिक स्तरावरील ओळख आहे.

आपले भाषण संपवताना, राष्ट्रपती मुर्मू यांनी देशासाठी एक लवचिक, सर्वसमावेशक आणि भविष्यासाठी सज्ज आरोग्य सेवा प्रणाली निर्माण करण्याकरिता आरोग्य सेवा पायाभूत सुविधांचा आणखी विस्तार करणे, प्रमुख आरोग्य योजनांना बळकट करणे आणि नागरिक-केंद्रित सुधारणांचा पाठपुरावा करण्याच्या सरकारच्या संकल्पाचा पुनरुच्चार केला.