२८ फेब्रुवारी रोजी पश्चिम आशियातील संघर्ष सुरू झाल्यापासून आठ भारतीय जहाजांनी होर्मुझची सामुद्रधुनी यशस्वीपणे पार केली आहे, त्यामुळे युद्धग्रस्त जलमार्गातून सर्वाधिक जहाजे प्रवास करणाऱ्या देशांमध्ये भारताचा समावेश झाला आहे.
इराण आणि ओमान यांच्यातील अरुंद सामुद्रधुनी हा एक महत्त्वाचा जागतिक ऊर्जा मार्ग आहे, जिथून जगातील बहुतांश तेल आणि वायूचा पुरवठा होतो. युद्ध सुरू झाल्यापासून या मार्गावरील वाहतूक मोठ्या प्रमाणात घटली आहे, ज्याचा थेट परिणाम होर्मुझमधून होणाऱ्या वाहतुकीवर झाला आहे. तथापि, काही विशिष्ट राष्ट्रांच्या मर्यादित जहाजांना, अनेकदा तेहरानशी राजनैतिक संपर्क साधल्यानंतर, येथून जाण्याची परवानगी देण्यात आली आहे.
या मार्गावरून प्रवास केलेल्या आठ भारतीय जहाजांमध्ये एलपीजी वाहक ‘शिवालिक’, ‘नंदा देवी’, ‘पाईन गॅस’, ‘जग वसंत’, ‘ग्रीन सान्वी’, ‘बीडब्ल्यू टायर’ आणि ‘बीडब्ल्यू एल्म’, तसेच कच्चे तेल वाहून नेणारे ‘जग लाडकी’ या टँकरचा समावेश आहे. या जहाजांनी स्वयंपाकासाठी लागणारा द्रवीकृत पेट्रोलियम वायू (एलपीजी) आणि इतर ऊर्जा पुरवठा, जो मुंद्रा, कांडला, मुंबई आणि नवीन मंगळूर यांसारख्या भारतीय बंदरांसाठी होता, असा महत्त्वाचा माल वाहून नेला. यापूर्वी झालेल्या प्रवासांमध्ये ‘शिवालिक’ आणि ‘नंदा देवी’ या जहाजांनी सुमारे ९२,००० टन एलपीजी पोहोचवला होता. त्यांच्या पाठोपाठ जग वसंत आणि पाइन गॅस यांनी आणखी ९२,६०० टन माल वाहून नेला, आणि त्यानंतर बीडब्ल्यू टायर व बीडब्ल्यू एल्म यांनी मिळून अंदाजे ९४,००० टन माल वाहून नेला.
हे मार्ग सुरक्षित करण्यासाठी भारताने इराणसोबतच्या थेट चर्चा आणि व्यावहारिक सागरी उपायांवर अवलंबून राहिला आहे. भारतीय नौदलाने ‘ऑपरेशन ऊर्जा सुरक्षा’च्या माध्यमातून एक शांत पण महत्त्वपूर्ण सहाय्यक भूमिका बजावली आहे. नौदलाने सामुद्रधुनीच्या बाहेर पडण्याच्या मार्गाजवळ ओमानच्या आखातात विनाशक (डिस्ट्रॉयर) आणि फ्रिगेटसह अनेक आघाडीच्या युद्धनौका तैनात केल्या आहेत.
जरी भारतीय नौदलाची जहाजे प्रत्यक्ष सामुद्रधुनीत शिरली नसली तरी, व्यापारी जहाजे अरुंद मार्ग पार केल्यानंतर ती तात्काळ मार्गदर्शन, देखरेख आणि संरक्षण पुरवतात, ज्यामुळे भारतीय खलाशी आणि मालाची सुरक्षा सुनिश्चित करण्यास मदत होते. प्रवास करणाऱ्या जहाजांवरील सर्व कर्मचारी सुरक्षित राहिले आहेत.
या यशस्वी प्रवासांमुळे भारताच्या ऊर्जा पुरवठ्यावरील तात्काळ दबाव कमी होण्यास मदत झाली आहे, तरीही भारतीय ध्वज असलेली अनेक जहाजे पर्शियन आखातात अडकून पडली आहेत. उर्वरित जहाजांना सुरक्षित मार्ग मिळावा यासाठी नवी दिल्ली राजनैतिक प्रयत्न करत आहे.
