“डार्क फॅक्टरी” (Dark Factory) किंवा ज्याला “लाईट-आउट मॅन्युफॅक्चरिंग” (Lights-out Manufacturing) असेही म्हटले जाते, ही संकल्पना चीनमध्ये सध्या अत्यंत वेगाने विकसित होत आहे.
याचा मुख्य अर्थ असा की, अशी फॅक्टरी जिथे मानवी हस्तक्षेपाची गरज नसते. तिथे अंधारातही (विजेची बचत करण्यासाठी दिवे बंद ठेवून) मशिन्स आणि रोबॉट्स २४ तास काम करू शकतात.
चीनमधील डार्क फॅक्टरीजबद्दलच्या काही महत्त्वाच्या गोष्टी खालीलप्रमाणे आहेत:
१. डार्क फॅक्टरी म्हणजे काय?
- पूर्ण ऑटोमेशन: कच्च्या मालापासून तयार मालापर्यंत सर्व प्रक्रिया रोबॉट्सद्वारे केल्या जातात.
- दिव्यांची गरज नाही: मशिन्सना पाहण्यासाठी प्रकाशाची गरज नसते, त्यामुळे वीज वाचवण्यासाठी तिथे अंधार असतो.
- सतत उत्पादन: मानवी श्रमाच्या मर्यादा नसल्यामुळे या फॅक्टरीज वर्षाचे ३६५ दिवस आणि दिवसाचे २४ तास चालू राहू शकतात.
२. चीनमधील प्रमुख उदाहरणे
- Xiaomi (शाओमी): बीजिंगमध्ये शाओमीची एक मोठी ‘स्मार्ट फॅक्टरी’ आहे जी पूर्णपणे स्वयंचलित आहे. येथे दरवर्षी लाखो स्मार्टफोन मानवी हाताशिवाय तयार केले जातात.
- Midea Group: ही घरगुती उपकरणांची कंपनी असून त्यांच्या अनेक प्लांटमध्ये रोबॉट्सच सर्व काम पाहतात.
- Alibaba ‘Xunxi’ Factory: ही फॅक्टरी एआय (AI) आणि क्लाउड कॉम्प्युटिंगचा वापर करून कपड्यांचे उत्पादन करते, जे ग्राहकांच्या मागणीनुसार त्वरित बदलले जाऊ शकते.
३. चीन हे का करत आहे?
- वाढती मजुरी: चीनमध्ये आता मजुरांचे पगार वाढत आहेत, त्यामुळे उत्पादन खर्च कमी करण्यासाठी रोबोटिक्सचा वापर वाढवला जात आहे.
- कामगारांची कमतरता: तरुण पिढी आता मॅन्युफॅक्चरिंग क्षेत्रातील कष्टाच्या कामांऐवजी सेवा क्षेत्राकडे वळत आहे.
- अचूकता (Precision): हाय-टेक वस्तू (जसे की चिप्स किंवा महागडे फोन्स) बनवताना मानवी चुकीची शक्यता टाळण्यासाठी मशिन्स अधिक प्रभावी ठरतात.
४. आव्हाने आणि परिणाम
- बेरोजगारीची भीती: मोठ्या प्रमाणावर रोबॉट्स आल्यामुळे सामान्य कामगारांच्या नोकऱ्यांवर गदा येण्याची शक्यता आहे.
- मोठी गुंतवणूक: अशा फॅक्टरीज उभारण्यासाठी सुरुवातीला प्रचंड भांडवल लागते.
- सायबर सुरक्षा: पूर्णपणे इंटरनेट आणि सॉफ्टवेअरवर चालणाऱ्या या फॅक्टरीज हॅकिंगचा बळी ठरू शकतात.
थोडक्यात सांगायचे तर, चीन आता ‘जगाची फॅक्टरी’ राहण्यासोबतच ‘जगाची स्मार्ट फॅक्टरी’ बनण्याकडे वाटचाल करत आहे.
तुम्हाला यातील नेमक्या कोणत्या तांत्रिक बाबीबद्दल किंवा आर्थिक परिणामाबद्दल अधिक माहिती हवी आहे का?
