प्रत्येक मराठी माणसाचा ऊर अभिमानाने भरून यावा अशी ऐतिहासिक बातमी समोर आली आहे. इस्रायलमध्ये छत्रपती शिवाजी महाराज यांचा भव्य पुतळा आणि स्मारक उभारण्यात येणार आहे.
नुकत्याच पार पडलेल्या शिवराज्याभिषेक दिनाच्या सुवर्णमुहूर्तावर, मुंबईतील इस्रायलचे महावाणिज्य दूत (Consul General) यानिव रेवाच (Yaniv Revach) यांनी ही महत्त्वपूर्ण घोषणा केली. या ऐतिहासिक उपक्रमाला महाराष्ट्र सरकार आणि मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी पूर्ण पाठिंबा दर्शवला आहे.
या संदर्भातील सविस्तर वृत्त आणि त्यामागील रंजक इतिहास खालीलप्रमाणे आहे:
पुतळा उभारण्याची योजना काय आहे?
मैत्रीचे प्रतीक: हा पुतळा भारत आणि इस्रायलमधील धोरणात्मक तसेच सांस्कृतिक संबंध अधिक दृढ करणारा एक भक्कम दुवा (Goodwill Project) ठरणार आहे.
भव्य निर्मिती: भारतात एका उत्तम कलाकाराकडून छत्रपती शिवाजी महाराजांचा एक भव्य पुतळा तयार केला जाईल आणि तो इस्रायलमधील एका प्रमुख शहरात सन्मानाने प्रस्थापित केला जाईल. यासाठी सध्या इस्रायलमधील काही महानगरपालिकांसोबत जागेची चाचपणी सुरू आहे.
हिब्रू भाषेत भाषांतर: इस्रायलमधील जनतेला शिवरायांचे शौर्य, युद्धनीती आणि थोर विचार समजावेत, यासाठी त्यांच्यावरील पुस्तकांचे हिब्रू (Hebrew) भाषेत भाषांतर करण्याचाही विचार सुरू आहे.
ज्यू बांधवांचं मराठा साम्राज्याशी काय आहे कनेक्शन?
इस्रायलने आपल्या देशात छत्रपतींचा पुतळा उभारण्याचा निर्णय घेण्यामागे शेकडो वर्षांचा गौरवशाली इतिहास आहे.
१. ‘बेने इस्रायल’ ज्यू समुदाय
शेकडो वर्षांपूर्वी जेव्हा ज्यू लोकांवर जगभरात अत्याचार होत होते, तेव्हा त्यांनी सुरक्षित आश्रयाच्या शोधात भारतात प्रवेश केला. त्यांनी राहण्यासाठी महाराष्ट्रातील कोकण किनारपट्टीची निवड केली. या समुदायाला ‘बेने इस्रायल’ (Bene Israel) म्हटले जाते. त्यांनी मराठी भाषा, वेशभूषा, खाद्यसंस्कृती आणि प्रथा पूर्णपणे आत्मसात केल्यामुळे त्यांना ‘मराठी ज्यू’ असेही ओळखले जाते.
२. शिवरायांच्या सैन्यात आणि आरमारात महत्त्वाची पदे
छत्रपती शिवाजी महाराजांनी या बेने इस्रायली लोकांचे युद्धकौशल्य आणि निष्ठा ओळखली होती. शिवरायांच्या धर्मनिरपेक्ष न्यायप्रियतेमुळे हा समाज स्वराज्यासाठी प्राण द्यायलाही तयार होता.
जेव्हा शिवरायांनी कोकण आणि कल्याण-ठाणे परिसरात मराठा साम्राज्याची आणि मराठा आरमाराची (Naval Force) पायाभरणी केली, तेव्हा या ज्यू योद्ध्यांनी नौदलात आणि गड-किल्ल्यांच्या संरक्षणात मोठे शौर्य गाजवले.
१७ व्या शतकात आरोन चुर्रिकर हे मराठा नौदलाचे कमांडर होते.
टीपू सुलतानविरुद्ध लढणारे सॅम्युअल दिवेकर हे मराठा लाइट इन्फंट्रीत कमांडर होते. (ज्यांच्या नावावरून आज मुंबईतील प्रसिद्ध ‘सॅम्युअल स्ट्रीट’चे नाव ठेवण्यात आले आहे).
आजची स्थिती: स्वातंत्र्यानंतर आणि इस्रायल देशाच्या स्थापनेनंतर, कोकणातील हा ‘बेने इस्रायल’ समुदाय इस्रायलमध्ये जाऊन स्थायिक झाला. परंतु, सातासमुद्रापार गेल्यानंतरही हे लोक स्वतःला ‘मराठी ज्यू’ म्हणतात, घरात मराठी बोलतात आणि आपली संस्कृती जपून आहेत.
त्यामुळेच, आपल्या पूर्वजांना आश्रय देणाऱ्या आणि सैन्यात मानाचे स्थान देणाऱ्या राजाबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी इस्रायलने हा ऐतिहासिक निर्णय घेतला आहे.





