खोकल्याच्या औषधांच्या विक्रीवरील नियम अधिक कडक

केंद्र सरकारने कफ सिरप (खोकलण्याचे औषध) आणि इतर सर्व प्रकारच्या सिरप-आधारित औषधांच्या विक्रीबाबत एक अत्यंत मोठा आणि कडक निर्णय घेतला आहे. या नवीन नियमांनुसार, आता औषधांच्या दुकानातून (Medical Stores) थेट ‘ओव्हर-द-काउंटर’ (OTC) म्हणजेच डॉक्टरांच्या चिठ्ठीशिवाय कफ सिरप खरेदी करण्यावर पूर्णपणे बंदी घालण्यात आली आहे.
या ऐतिहासिक बदलाबाबतची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:
महत्त्वाचे नियम आणि बदल
डॉक्टरांची चिठ्ठी (Prescription) अनिवार्य: आता सर्दी किंवा खोकला झाल्यास मेडिकलमधून थेट कफ सिरप मिळणार नाही. ते खरेदी करण्यासाठी नोंदणीकृत डॉक्टरांचे अधिकृत प्रिस्क्रिप्शन दाखवणे बंधनकारक असेल.
औषध नियमावलीत दुरुस्ती: केंद्रीय आरोग्य मंत्रालयाने ‘ड्रग्ज अँड कॉस्मेटिक्स रूल्स, १९४५’ मध्ये सुधारणा करून नवीन ‘ड्रग्ज नियम, २०२६’ लागू केले आहेत. या अंतर्गत ‘शेड्यूल के’ (Schedule K) मधून ‘सिरप’ हा शब्द वगळण्यात आला आहे, ज्यामुळे त्यांच्या खुल्या विक्रीवरील सवलत संपली आहे.
फक्त सिरपवर बंदी, गोळ्यांना सवलत: हा नियम केवळ पिण्याच्या ‘सिरप’साठी लागू आहे. खोकल्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या चघळण्याच्या गोळ्या (Lozenges) किंवा इतर टॅब्लेट्स पूर्वीप्रमाणेच डॉक्टरांच्या चिठ्ठीशिवाय मेडिकलमध्ये मिळतील.
सरकारने हा कठोर निर्णय का घेतला?
बालकांच्या आरोग्याची सुरक्षा आणि वाढता गैरवापर रोखणे हा यामागील मुख्य उद्देश आहे.
१. दूषित सिरपमुळे झालेले मृत्यू: मध्य प्रदेश आणि राजस्थानमध्ये दूषित कफ सिरप पिण्यामुळे अनेक निष्पाप लहान मुलांचा मृत्यू झाल्याच्या दुर्दैवी घटना घडल्या होत्या. काही कंपन्यांच्या सिरपमध्ये ‘डायथिलिन ग्लायकोल’ (DEG) सारखी विषारी रसायने आढळली होती.
२. पालकांकडून होणारा अतिवापर: अनेकदा पालक डॉक्टरांना न विचारता मुलांना कफ सिरप पाजतात. या सिरपमधील ‘डेक्स्ट्रोमेथॉर्फन’ सारखे घटक लहान मुलांच्या श्वसनसंस्थेसाठी घातक ठरू शकतात.
३. नशेसाठी गैरवापर: अनेक तरुण आणि नशेकडे वळलेले लोक कोडीन (Codeine) किंवा इतर घटक असलेल्या कफ सिरपचा अमली पदार्थासारखा गैरवापर करत होते, त्याला आता पूर्णपणे चाप बसेल.
सर्वसामान्यांवर आणि औषध विक्रेत्यांवर काय परिणाम होणार?
कडक कायदेशीर कारवाई: जर एखाद्या औषध विक्रेत्याने (Chemist) डॉक्टरांच्या चिठ्ठीशिवाय कफ सिरप किंवा इतर कोणतेही सिरप विकले, तर त्याच्यावर कडक कायदेशीर कारवाई केली जाईल.
औषध निर्मितीवर कडक नजर: केंद्र सरकारने केवळ विक्रीवरच नाही, तर सिरप बनवताना वापरल्या जाणाऱ्या घटकांच्या प्रयोगशाळा चाचण्याही (Testing) अधिक कडक केल्या आहेत.
हा नवीन नियम देशभरात लागू करण्यात आला असून, पावसाळ्याच्या पार्श्वभूमीवर आजारांचे प्रमाण वाढण्यापूर्वीच सरकारने नागरिकांच्या सुरक्षेसाठी हे मोठे पाऊल उचलले आहे.