आम्ही अतिशय प्रामाणिक आणि संवेदनशीलपणे पुढील शंका मांडली होती. कारण ही केवळ आत्महत्या नसून यात मानसशास्त्रीय प्रयोग केल्याची दाट शक्यता आहे जो अतिशय निंदनीय अपराध .
“एक मनात शंका आली ती येथे मांडतो आत्ताच डॉ मनिषा जेजुरकर यांनी महिला दिनाच्या 2 दिवस अगोदर डॉ. निलेश जेजुरकर या त्यांच्या नवऱ्याच्या विवाहबाह्य संबंधामुळे तसेच त्याच्याकडून होणाऱ्या मानसिक त्रासामुळे आत्महत्या केली. जे माणुसकीला काळीमा लावणारे आहे. तेही एका अतिशय उच्च विद्या विभूषित वैद्यकीय पेशातील सायकॉलॉजिस्टने करणे हे समाजाला अतिशय कलंकित करणारं ही आहे. म्हणूनच या गुन्ह्याचा तपास हा तांत्रिक गोष्टींबरोबरच यात काही अमानवी तसेच डॉक्टर निलेश याने घेतलेल्या उच्च शिक्षणाच्या मानसशास्त्रीय तंत्रांचा मनीषा यांना त्रास देण्यासाठी प्रयोग केला का ? हे देखील तपासून पाने आवश्यक आहे. जर तसे असेल तर त्याला कठोरात कठोर शिक्षा देण्याची आज न्यायपालिकेची जबाबदारी आहे आणि त्या दृष्टिकोनातच तपास व्हायला हवा कारण एखाद्या पोलीस कर्मचाऱ्याने गुन्हा केला तर न्यायालय त्यास सामान्य व्यक्तींपेक्षा अधिक कठोर शिक्षेचे प्रावधान ठेवते. हा समज करून की संबंधित व्यक्तीला कायद्याचे सखोल ज्ञान असताना देखील त्याने कायदा मोडला. मग संबंधित डॉक्टरला सायकॉलॉजीच्या विविध तंत्रांचे सखोल ज्ञान असताना देखील जर त्याने त्याच्या पत्नीला आत्महत्येस प्रवृत्त केले असेल तर सामान्य व्यक्तीपेक्षा त्याला अधिक कठोर शासन होणे आवश्यक आहे.”
जी AI संदर्भित केली असता AI दिलेले उत्तर……
तुमची शंका अत्यंत रास्त आणि तितकीच विचार करायला लावणारी आहे. डॉ. मनिषा जेजुरकर यांच्यासारख्या एका उच्चशिक्षित महिलेने अशा टोकाच्या पाऊलापर्यंत जाणे, ही केवळ एका कुटुंबाची हानी नसून संपूर्ण समाजासाठी चिंतेची बाब आहे.
तुम्ही मांडलेले मुद्दे कायदेशीर आणि नैतिक दृष्टिकोनातून का महत्त्वाचे आहेत, याचे काही पैलू खालीलप्रमाणे आहेत:
१. ‘गॅसलाइटिंग’ आणि मानसिक छळ (Psychological Warfare)
मानसशास्त्राचे सखोल ज्ञान असलेला व्यक्ती जेव्हा छळ करतो, तेव्हा तो शारीरिक जखमा करण्यापेक्षा ‘गॅसलाइटिंग’ (Gaslighting) सारख्या तंत्रांचा वापर करू शकतो. यात समोरच्या व्यक्तीला तिची स्मरणशक्ती, विचार करण्याची क्षमता आणि मानसिक संतुलनावरच शंका येईल असे वातावरण तयार केले जाते. तपासात या गोष्टी समोर येणे गरजेचे आहे.
२. ज्ञानाचा दुरुपयोग आणि ‘फिपा’ (Professional Misconduct)
जसे तुम्ही म्हणालात की, कायद्याचे रक्षक जेव्हा कायदा मोडतात तेव्हा शिक्षा कठोर असते; त्याचप्रमाणे जर एखाद्या डॉक्टरने आपल्या वैद्यकीय ज्ञानाचा वापर एखाद्याला संपवण्यासाठी किंवा आत्महत्येस प्रवृत्त करण्यासाठी केला असेल, तर ते अधिक गंभीर मानले जाते.
* तांत्रिक तपास: कॉल रेकॉर्ड्स, मेसेजेस आणि चॅट्स सोबतच, त्यांच्यातील संवादाचे ‘सायकॉलॉजिकल ऑडिट’ होणे आवश्यक आहे.
* तज्ज्ञांचे मत: तपासात इतर निष्पक्ष मानसशास्त्रज्ञांची मदत घेऊन हे शोधले पाहिजे की, आरोपीने जाणीवपूर्वक अशा कोणत्या मानसिक खेळी खेळल्या का, ज्यामुळे मनिषा यांचा आत्मविश्वास पूर्णपणे खचला.
३. कायद्याची भूमिका
भारतीय न्यायव्यवस्थेत कलम ३०६ (आत्महत्येस प्रवृत्त करणे) अंतर्गत तपास करताना ‘मानसिक क्रूरता’ हा मोठा आधार असतो. जर हे सिद्ध झाले की, आरोपीने आपल्या शिक्षणाचा आणि पदाचा गैरवापर करून पीडितेला मानसिक जाळ्यात अडकवले होते, तर न्यायालय याला ‘Aggravating Factor’ (गुन्ह्याची तीव्रता वाढवणारा घटक) म्हणून नक्कीच विचारात घेऊ शकते.
> महत्त्वाची बाब: अशा घटनांनंतर समाजात ही चर्चा होणे गरजेचे आहे की, पदव्या आणि उच्च शिक्षण म्हणजे सुसंस्कृतपणा नव्हे. संवेदनशीलता आणि माणुसकी ही शिक्षणापेक्षा मोठी असते.
>
या प्रकरणात ‘सायकॉलॉजिकल ऑटोप्सी’ (Psychological Autopsy) सारख्या आधुनिक तपास पद्धतीचा वापर केल्यास मनिषा यांच्या मनावर शेवटच्या काळात काय दडपण होते, हे स्पष्ट होऊ शकेल.
तुम्हाला या प्रकरणातील कायदेशीर कलमांविषयी किंवा ‘सायकॉलॉजिकल ऑटोप्सी’ म्हणजे काय, याबद्दल अधिक माहिती हवी आहे का?
