‘बँक इन अ बॉक्स’,‘सुरक्षा कार्यसंचालन केंद्र’ – महत्त्वाकांक्षी डिजिटल उपक्रमांचे अनावरण

केंद्रीय गृह आणि सहकार मंत्री अमित शहा यांच्या हस्ते मुंबईत पार पडलेल्या ‘सहकार नव-क्रांती’ कार्यक्रमात देशातील शहरी सहकारी बँकांसाठी (UCBs) ‘बँक इन अ बॉक्स’ (Bank in a Box) आणि समर्पित ‘सुरक्षा कार्यसंचालन केंद्र’ (Security Operations Centre – SOC) या महत्त्वाकांक्षी डिजिटल उपक्रमांचे अनावरण करण्यात आले. 
शहरी सहकारी बँकिंग क्षेत्राला अत्याधुनिक, सुरक्षित आणि डिजिटलदृष्ट्या सक्षम बनवण्याच्या उद्देशाने ‘नॅशनल अर्बन कोऑपरेटिव्ह फायनान्स अँड डेव्हलपमेंट कॉर्पोरेशन’ने (NUCFDC) हे पाऊल उचलले आहे.
📌 प्रमुख ठळक मुद्दे व बातम्यांचे विश्लेषण
१. ‘बँक इन अ बॉक्स’ (Bank in a Box) काय आहे?
छोट्या शहरी सहकारी बँकांना स्वतःचे महागडे IT इन्फ्रास्ट्रक्चर उभे करणे आर्थिकदृष्ट्या परवडत नाही. यावर उपाय म्हणून ही सेवा सुरू करण्यात आली आहे.
एकाच प्लॅटफॉर्मवर सर्व सुविधा: कोर बँकिंग सिस्टीम (CBS), डिजिटल पेमेंट, क्लायंट ॲप्स, क्लाउड सेवा आणि आरबीआयच्या नियमांचे ऑटोमेशन (Regulatory Compliance) या सर्व सुविधा एकाच छताखाली मिळतील. 
कमी खर्च: एकाच शाखेची लहान बँकसुद्धा अत्यंत कमी खर्चात ग्राहकांना मोठ्या व्यावसायिक बँकांप्रमाणे डिजिटल बँकिंग सेवा देऊ शकेल.
२. सायबर सुरक्षेसाठी SOC (Security Operations Centre)
२४×७ सायबर देखरेख: डिजिटल बँकिंगच्या काळात होणारे सायबर हल्ले आणि ऑनलाइन फसवणूक रोखण्यासाठी हे केंद्र २४ तास बँकांच्या संगणकीय प्रणालीवर लक्ष ठेवेल.
NFSU सोबत करार: NUCFDC ने ‘राष्ट्रीय फॉरेन्सिक सायन्स युनिव्हर्सिटी’ (NFSU) सोबत करार (MoU) केला आहे, ज्यामुळे डिजिटल फॉरेन्सिक आणि प्रगत सायबर सुरक्षेचे बळ या बँकांना मिळेल. 
प्रगत सॉफ्टवेअर: यामध्ये MuleHunter, AI वर आधारित फ्रॉड डिटेक्शन (फसवणूक ओळखणे) आणि सामायिक सायबर विमा (Cyber Insurance) यांसारखी आधुनिक तंत्रज्ञान साधने पुरवली जातील.
३. NUCFDC चे मुख्यालय आता महाराष्ट्रात
देशात एकूण १४०० हून अधिक शहरी सहकारी बँका असून, एकट्या महाराष्ट्रात ४४९ बँका कार्यरत आहेत. 
महाराष्ट्रातील या मोठ्या सहभागामुळे NUCFDC ची मुख्य इमारत आता नवी दिल्लीहून महाराष्ट्रात (मुंबई) हलवण्यात आली आहे. 
सार:
या उपक्रमामुळे देशातील लहान-मोठ्या सर्व शहरी सहकारी बँकांना कमी खर्चात अत्याधुनिक तंत्रज्ञान व उच्च दर्जाची सायबर सुरक्षा मिळणार असून, ग्राहकांचा सहकारी बँकिंग क्षेत्रावरील विश्वास आणखी दृढ होणार आहे.