भूस्थिर कक्षेत भारताच्या पहिल्या इमेजिंग उपग्रहाचे यशस्वी प्रक्षेपण

इस्रोचे अत्याधुनिक पृथ्वी निरीक्षण यान, जो भूस्थिर कक्षेत (Geosynchronous orbit) जाणारा देशाचा पहिलाच इमेजिंग उपग्रह आहे, EOS-05 ने शुक्रवारी येथील अंतराळ केंद्रावरून उड्डाण केले.

रिअल-टाइम प्रतिमा पुरवण्यासाठी आणि कृषी व आपत्ती व्यवस्थापनासारख्या क्षेत्रांमध्ये देशाला मदत करण्यासाठी सज्ज असलेले, पेलोड घेऊन जाणारे GSLV-F17 रॉकेट पहाटेच्या वेळी उप-भूस्थिर हस्तांतरण कक्षेत (Sub-GTO) उपग्रह पोहोचवण्यासाठी विशाल आकाशात झेपावले.

बुधवारी रात्री २३.३० वाजता सुरू झालेल्या २७ तासांच्या सुरळीत काउंटडाउननंतर, २,३६७ किलो पेलोड वजनाच्या रॉकेटने सतीश धवन अंतराळ केंद्रातील दुसऱ्या लॉन्च पॅडवरून पहाटे २.५५ वाजता अचूक उड्डाण घेतले. विचित्र वेळ आणि पाऊस असूनही अनेक नागरिकांचा उत्साह कमी झाला नाही, कारण अनेक जण प्रक्षेपणाला प्रोत्साहन देण्यासाठी उपस्थित होते.

जरी अनेक पृथ्वी निरीक्षण उपग्रह पृथ्वीच्या निम्न कक्षेतून (LEO) कार्यरत असले तरी, EOS-5 उपग्रह पृथ्वीपासून सुमारे ३६,००० किमी उंचीवर, म्हणजेच भूस्थिर कक्षेत, स्थिर राहणार आहे आणि त्या पातळीवर उपग्रहाचा फिरण्याचा वेग पृथ्वीच्या परिवलनाच्या वेगाशी जुळेल.

GSLV-F-17 हे भारताच्या भूस्थिर उपग्रह प्रक्षेपण वाहनाचे १९ वे उड्डाण आहे.

तीन टप्प्यांच्या, ५१.७ मीटर लांबीच्या या रॉकेटचा तिसरा टप्पा क्रायोजेनिक असून, त्याचे उड्डाणावेळीचे वजन ४२०.५ टन आहे आणि २,००० किलोपेक्षा जास्त वजनाचा उपग्रह रॉकेटच्या नोज कोनवर बसवलेला आहे.

GSLV-F17/EOS-05 मोहीम ही २०२१ मधील अयशस्वी ठरलेल्या GSLV-F-10/EOS-03 मोहिमेची जागा घेणारी असल्याचे म्हटले जाते.

त्यावेळी, रॉकेटमधील एका संगणकाने उड्डाणाच्या ३०७ सेकंदांनंतर ती मोहीम रद्द केली होती.  इस्रोच्या म्हणण्यानुसार, उड्डाणानंतरच्या डेटाच्या तपासणीत असे दिसून आले आहे की क्रायोजेनिक अप्पर स्टेजमधील बिघाडामुळे मोहीम अयशस्वी झाली.

शुक्रवारी पहाटे झालेले हे प्रक्षेपण जवळपास ८ महिन्यांच्या कालावधीनंतर झाले आहे.

या वर्षी १२ जानेवारी रोजी, इस्रोचे १६ उपग्रह घेऊन जाणारे PSLV-C62 रॉकेट, प्रक्षेपणाच्या महत्त्वाच्या तिसऱ्या टप्प्यात ‘बिघाड’ झाल्यामुळे त्यांना नियोजित कक्षेत स्थापित करण्यात अयशस्वी ठरले होते. हे इस्रोचे या वर्षातील एकमेव प्रक्षेपण होते आणि ते अयशस्वी ठरले.

मे २०२५ मध्ये झालेला असाच एक पूर्वीचा प्रयत्न (PSLV-C61-EOS-09) देखील ‘मोटर प्रेशरच्या समस्येमुळे’ यशस्वी झाला नव्हता, आणि मोटर केसच्या चेंबरमधील दाब कमी झाला होता.

काही दिवसांपूर्वी, इस्रोचे अध्यक्ष व्ही. नारायणन यांनी तिरुमला तिरुपती येथील भगवान व्यंकटेश्वर स्वामी मंदिराला भेट देऊन मोहिमेच्या यशासाठी प्रार्थना केली.

-पीटीआय