अमेरिकेने पृथ्वीच्या कक्षेत (अंतराळात) सक्रिय लष्करी शस्त्रे तैनात केली असल्याची ऐतिहासिक आणि महत्त्वपूर्ण कबुली प्रथमच दिली आहे. ‘यूएस स्पेस फोर्स’ (US Space Force) आणि अमेरिकन हवाई दलाच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी अधिकृतपणे ही माहिती जाहीर केली आहे.
या घडामोडीमुळे जागतिक स्तरावर ‘स्पेस वॉर’ (अंतराळ युद्ध) आणि महासत्तांमधील शस्त्रास्त्रांच्या स्पर्धेचा नवा टप्पा सुरू झाल्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
या बातमीतील प्रमुख मुद्दे:
- ‘ऑन-ऑर्बिट स्पेस कंट्रोल’ शस्त्रे: अमेरिकन प्रशासनाने स्पष्ट केले की, अंतराळात शत्रूकडून होणाऱ्या कोणत्याही संभाव्य हल्ल्यापासून आणि आव्हानांपासून स्वतःच्या व मित्रांच्या सॅटेलाइट्सचे रक्षण करण्यासाठी त्यांनी कक्षेत ‘ऑन-ऑर्बिट स्पेस CONTROL’ (Orbital Weapons) सिस्टिम कार्यरत केली आहे.
- शस्त्रांचे स्वरूप गुप्त: अमेरिकेने नेमकी कोणती आणि किती शस्त्रे अंतराळात ठेवली आहेत, याचा तपशील दिलेला नाही. तज्ज्ञांच्या मते, ही शस्त्रे ‘कायनेटिक’ (शत्रूचा उपग्रह नष्ट करणारी) किंवा ‘नॉन-कायनेटिक’ (इलेक्ट्रॉनिक जॅमिंग, लेझर अथवा सायबर हल्ले करणारी) असू शकतात.
- कारण काय? चीन आणि रशिया वेगाने अंतराळात अमेरिकन उपग्रहांना लक्ष्य करू शकतील अशा ‘काउंटर-स्पेस’ तंत्रज्ञानाचा विकास करत आहेत. त्याला प्रत्युत्तर म्हणून आणि अंतराळातील आपले वर्चस्व टिकवून ठेवण्यासाठी अमेरिकेने हे पाऊल उचलल्याचे सांगितले आहे.
जागतिक प्रतिक्रिया आणि आंतरराष्ट्रीय कायदा:
- रशिया आणि चीनचा विरोध: चीनने अमेरिकेच्या या घोषणेवर कडक शब्दांत टीका करत अंतराळाचे युद्धभूमीत रूपांतर न करण्याचे आवाहन केले आहे. तर रशियाने अंतराळ पूर्णपणे निश्शस्त्रीकृत (Demilitarised) ठेवण्याची मागणी केली आहे.
- कायद्याची संदिग्धता: १९६७ च्या आंतरराष्ट्रीय ‘आऊटर स्पेस ट्रीटी’ (Outer Space Treaty) नुसार अंतराळात अणुशस्त्रे किंवा महासंहारक शस्त्रे (WMD) ठेवण्यावर बंदी आहे. मात्र, पारंपारिक किंवा इलेक्ट्रॉनिक शस्त्रांच्या तैनातीबाबत स्पष्ट कायदेशीर बंदी नसल्याने अमेरिका आणि इतर देशांना यात पळवाट मिळाली आहे.
