सामान्य सरकारी कार्यालयांमध्ये नागरिकांना व्हिडिओ रेकॉर्डिंग करण्याबाबत स्पष्ट नियम आणि न्यायालयीन आदेश खालीलप्रमाणे आहेत:
१. अधिकृत गुपिते कायदा (Official Secrets Act, 1923)
सामान्य शासकीय कार्यालये (उदा. तहसील कार्यालय, महापालिका, जिल्हाधिकारी कार्यालय) ही ‘प्रतिबंधित क्षेत्र’ (Prohibited Area) नसतात.
बॉम्बे हायकोर्टाच्या खंडपीठाने एका प्रकरणात स्पष्ट केले आहे की, एखादे कार्यालय अधिकृतपणे ‘प्रतिबंधित क्षेत्र’ म्हणून घोषित केलेले नसेल, तर तिथे व्हिडिओ शूटिंग केल्याबद्दल ‘ऑफिशिअल सिक्रेट्स ॲक्ट’नुसार गुन्हा दाखल करता येत नाही.
२. व्हिडिओ रेकॉर्डिंग कधी करता येते?
सार्वजनिक ठिकाणी किंवा नागरिकांसाठी खुल्या असलेल्या कक्षात (Public Dealing Area) आपले काम करून घेताना पारदर्शकतेसाठी किंवा भ्रष्टाचाराला आळा घालण्यासाठी रेकॉर्डिंग करणे बेकायदेशीर मानले जात नाही.
अधिकारी किंवा कर्मचारी सार्वजनिक कर्तव्य बजावत असताना त्यांचे काम रेकॉर्ड करण्यावर थेट बंदी नाही.
३. व्हिडिओ रेकॉर्डिंगवर कधी मर्यादा येतात?
सरकारी कामात अडथळा: रेकॉर्डिंग करताना तुम्ही तिथल्या कामात व्यत्यय आणत असाल, गोंधळ घालत असाल किंवा अधिकाऱ्याला त्याचे काम करू देत नसाल, तर भारतीय न्याय संहिता (BNS) अंतर्गत सरकारी कामात अडथळा आणल्याप्रकरणी कारवाई होऊ शकते.
प्रतिबंधित/गोपनीय भाग: गोपनीय दस्तऐवज, स्ट्रॉंग रूम, किंवा विशिष्ट सुरक्षा क्षेत्रे जिथे प्रवेशबंदी असते, तिथे रेकॉर्डिंग करता येत नाही.
सुरक्षा व गोपनीयता: पोलीस ठाण्यातील तपास कक्ष, कोर्टाचे कामकाज, किंवा जिथे सुरक्षेचा प्रश्न येतो, तिथे विनापरवानगी शूटिंगला मनाई असू शकते.
महत्त्वाची काळजी:
सरकारी कार्यालयात व्हिडिओ रेकॉर्डिंग करताना कोणत्याही कर्मचाऱ्याशी वाद न घालता शांततेत आणि नियमांच्या चौकटीत राहून रेकॉर्डिंग करावे, जेणेकरून कामात अडथळा निर्माण होणार नाही.




