सरकारी रेल्वे पोलीस (जीआरपी) प्रमुखांची ८ वी अखिल भारतीय परिषद २३ ऑक्टोबर रोजी नवी दिल्लीत संपन्न झाली. या परिषदेत गुप्तचर माहितीवर आधारित पोलीसिंग, रेल्वे सुरक्षा यंत्रणांमध्ये वाढीव समन्वय आणि प्रवासी सुरक्षा मजबूत करण्यासाठी तंत्रज्ञानाचा वापर यावर लक्ष केंद्रित करण्यात आले.
रेल्वे संरक्षण दलाने (आरपीएफ) आयोजित केलेल्या या परिषदेत, उदयोन्मुख सुरक्षा आव्हानांवर चर्चा करण्यासाठी, सर्वोत्तम पद्धतींची देवाणघेवाण करण्यासाठी आणि आरपीएफ, जीआरपी व राज्य पोलीस यांच्यातील समन्वय सुधारण्यासाठी विविध राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमधील वरिष्ठ रेल्वे अधिकारी आणि जीआरपी प्रमुख एकत्र आले होते.
या परिषदेचे अध्यक्षस्थान आरपीएफच्या महासंचालक सोनाली मिश्रा यांनी भूषवले होते आणि या परिषदेला रेल्वे बोर्डाचे अध्यक्ष व मुख्य कार्यकारी अधिकारी सतीश कुमार, रेल्वे बोर्डाचे सदस्य आणि इतर वरिष्ठ अधिकारी उपस्थित होते.
सेंटर फॉर रेल्वे इन्फॉर्मेशन सिस्टीम्स (CRIS) द्वारे जीआरपी कर्मचाऱ्यांना ‘रेलमदद’ प्लॅटफॉर्मवर समाविष्ट करणे, ही एक महत्त्वाची घडामोड होती. या उपक्रमाचा उद्देश प्रवाशांच्या तक्रारींचे निवारण सुधारणे, वेळेवर माहितीची देवाणघेवाण सुलभ करणे आणि तक्रारींच्या देखरेखीला बळकट करणे हा आहे.
प्रवासी सुरक्षा आणि तंत्रज्ञानावर लक्ष केंद्रित
या परिषदेत रेल्वे सुरक्षा सुधारण्याच्या उद्देशाने असलेल्या अनेक उपक्रमांवर प्रकाश टाकण्यात आला. दक्षिण मध्य रेल्वेने आपला महिला-नेतृत्वाखालील उपक्रम, ‘पिंक पेट्रोल: आकाशातील डोळे, जमिनीवरील शक्ती’ सादर केला, जो ‘शक्ती’ आराखड्याअंतर्गत ड्रोन-सहाय्यित निगराणीला जलद-प्रतिसाद पथकांसोबत एकत्रित करतो.
ट्रेनमधील दगडफेकीच्या मुद्द्यावरही चर्चा झाली, ज्यामध्ये संवेदनशील ठिकाणे ओळखणे, निगराणी मजबूत करणे, गस्त वाढवणे आणि गुन्हेगारांवर कठोर कारवाई करण्यावर भर देण्यात आला. अशा घटना टाळण्यासाठी युवकांपर्यंत पोहोचणे, सामुदायिक जागरूकता आणि आरपीएफ (RPF) व जीआरपी (GRP) यांच्यात उत्तम समन्वय साधण्याचे महत्त्व अधिकाऱ्यांनी अधोरेखित केले.
सणासुदीच्या गर्दीसाठी विशेष व्यवस्था
दिवाळी आणि छठ सणामुळे प्रवाशांची वर्दळ वाढल्याने, गर्दीचे व्यवस्थापन आणि आगाऊ सुरक्षा नियोजन हे चर्चेतील प्रमुख विषय होते.
उत्तर रेल्वेच्या दिल्ली विभागाने दिल्ली पोलीस, जीआरपी आणि दिल्ली मेट्रो प्राधिकरणांसोबत केलेल्या समन्वित व्यवस्थेचे सादरीकरण केले. यामध्ये गर्दीचे व्यवस्थापन करण्यासाठी आणि गर्दीच्या वेळी प्रवाशांची सुव्यवस्थित वाहतूक सुनिश्चित करण्यासाठी सीसीटीव्ही निगराणी, सार्वजनिक घोषणा, बॅरिकेडिंग, निश्चित थांबा क्षेत्रे आणि समर्पित नियंत्रण कक्षांचा समावेश आहे.
रेल्वे सुरक्षेसाठी समुदाय-आधारित उपक्रम
मध्य रेल्वेच्या पुणे विभागाने ‘प्रोजेक्ट दिशा’ (Project DISHA) सादर केला, ज्याचे पूर्ण नाव ‘सुरक्षा, सलोखा आणि जागरूकता यासाठी समर्पित उपक्रम’ (Dedicated Initiative for Safety, Harmony and Awareness) असे आहे. या उपक्रमाचा उद्देश रेल्वे रुळांजवळ राहणाऱ्या मुलांना शैक्षणिक आणि मनोरंजक उपक्रम, रेल्वे सुरक्षा जागरूकता सत्रे आणि समुदाय-आधारित हस्तक्षेपांद्वारे सहभागी करून घेणे हा आहे.
या प्रकल्पात गैर-सरकारी संस्था, राष्ट्रीय सेवा योजनेचे स्वयंसेवक आणि स्थानिक समुदायांसोबत सहकार्य समाविष्ट आहे. जबाबदार वर्तनाला प्रोत्साहन देणे आणि अतिक्रमण, दगडफेक व चोरी यांसारख्या असुरक्षित प्रथांना परावृत्त करणे हे याचे उद्दिष्ट आहे.
या परिषदेत आरपीएफ-जीआरपी (RPF-GRP) संयुक्त प्रशिक्षण, घातपात प्रतिबंध, अमली पदार्थांच्या शोधावर वेळेवर माहितीची देवाणघेवाण, डिजिटल पुराव्यांची हाताळणी आणि प्रमाणित तपास प्रक्रिया यावरही चर्चा झाली. गुप्त माहितीची देवाणघेवाण करणारी यंत्रणा, तपास क्षमता आणि सहाय्यक पायाभूत सुविधा मजबूत करणे हे महत्त्वाचे प्राधान्यक्रम म्हणून ओळखले गेले.
समन्वित कृतीसाठी आवाहन
उपस्थितांना संबोधित करताना, रेल्वे बोर्डाचे अध्यक्ष आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी सतीश कुमार यांनी भारतीय रेल्वेमधील बदलत्या सुरक्षा आव्हानांना तोंड देण्यासाठी समन्वित प्रयत्न, तांत्रिक प्रगती आणि नवनिर्मितीच्या गरजेवर भर दिला.
त्यांनी सौजन्यपूर्ण आणि व्यावसायिक पोलीसिंगद्वारे प्रवाशांचा विश्वास वाढवण्याचे आणि कार्यान्वयन कार्यक्षमता सुधारण्यासाठी तंत्रज्ञानाचा उपयोग करण्याचे महत्त्वही अधोरेखित केले.
-पीआयबी
